Najważniejsze różnice między jęczmieniem browarnym a paszowym
Jęczmień browarny oraz jęczmień paszowy różnią się przede wszystkim przeznaczeniem technologicznym, wymaganiami jakościowymi oraz parametrami chemicznymi zebranego ziarna. Najważniejszym kryterium podziału jest zawartość białka, która w ziarnie browarnym musi być ściśle ograniczona, natomiast w surowcu paszowym pożądana na wyższym poziomie. Ponadto typ browarny wymaga idealnej zdolności kiełkowania, wysokiego wyrównania ziarna oraz wysokiej ekstraktywności niezbędnej do produkcji słodu piwowarskiego.
Różnice obejmują także samą agrotechnikę, w tym dobór odmian, dawkę nawożenia azotowego oraz termin zbioru. Uprawa odmian browarnych wymaga znacznej precyzji, ponieważ przekroczenie norm jakościowych eliminuje ziarno z przemysłu piwowarskiego. Ziarno niespełniające surowych wymogów browarnych automatycznie trafia na rynek paszowy. Z kolei produkcja surowca na paszę nastawiona jest głównie na uzyskanie maksymalnej masy plonu z hektara.
Kluczowe kryteria rozróżniające oba typy ziarna to:
- Zawartość białka ogólnego w suchej masie ziarna.
- Zdolność oraz energia kiełkowania po zbiorze.
- Dorodność, wyrównanie i masa tysiąca ziaren.
- Przeznaczenie technologiczne w przemyśle spożywczym lub żywieniu zwierząt.
Wybór konkretnego kierunku produkcji wpływa bezpośrednio na opłacalność gospodarstwa rolnego oraz styl prowadzenia łanu. Rolnik decydujący się na uprawę przemysłową musi liczyć się z rygorystyczną kontrolą laboratoryjną podczas skupu. Z kolei uprawa na cele żywieniowe zwierząt daje znacznie większą swobodę w podejmowaniu decyzji agrotechnicznych i nawozowych na polu.
Rola zawartości białka w ziarnie jęczmienia
Zawartość białka stanowi kluczowy parametr decydujący o przydatności ziarna do konkretnego celu gospodarczego. W przypadku jęczmienia browarnego optymalny poziom białka mieści się w wąskim przedziale od dziewięciu i pół do jedenastu i pół procenta. Zbyt wysokie stężenie tego składnika utrudnia proces zacierania w browarze, powoduje mętnienie gotowego piwa oraz obniża wydajność ekstraktywną słodu, czyniąc surowiec nieprzydatnym technologicznie.
W żywieniu zwierząt sytuacja wygląda odwrotnie, gdyż białko jest najbardziej pożądanym składnikiem odżywczym w dawce pokarmowej. Jęczmień paszowy powinien charakteryzować się zawartością białka przekraczającą dwanaście procent, co podnosi wartość żywieniową paszy. Wyższy poziom związków azotowych w ziarnie paszowym sprzyja budowie masy mięśniowej u trzody chlewnej i bydła, ułatwiając bilansowanie codziennych racji pokarmowych w hodowli.
Precyzyjne sterowanie poziomem białka wymaga głębokiej wiedzy na temat fizjologii rośliny oraz warunków glebowych. Przekroczenie górnej granicy białka w odmianach browarnych dyskwalifikuje je w skupie słodowniczym. Dzieje się tak, ponieważ nadmiar białka ogranicza udział skrobi, która jest podstawowym źródłem cukrów podatnych na fermentację alkoholową w procesie warzenia piwa.
Parametry fizyczne ziarna i wyrównanie
Jakość fizyczna ziarna determinuje sprawność procesów przetwórczych i wartość użytkową zebranego surowca. W przemyśle słodowniczym wymaga się, aby wyrównanie ziarna na sitach o szczelinach dwa i pół milimetra wynosiło minimum osiemdziesiąt pięć procent. Duże, dobrze wykształcone ziarna gwarantują równomierne pobieranie wody podczas namaczania, co umożliwia synchroniczny przebieg procesu kiełkowania na kiełkowni w słodowni.
Dla ziarna paszowego parametry fizyczne mają nieco mniejsze znaczenie technologiczne, choć wpływają na masę wolumetryczną i sprawność śrutowania. Wyrównanie ziarna paszowego może być niższe, a drobnica nie dyskwalifikuje plonu ze sprzedaży. Istotna pozostaje jednak gęstość ziarna w stanie zsypnym, wpływająca na pojemność transportową oraz ostateczną zawartość włókna surowego w przygotowywanej mieszance paszowej.
Wskaźniki fizyczne oceniane podczas skupu obejmują:
- Masa tysiąca ziaren wyrażona w gramach.
- Procentowy udział ziarna celnego na sitach.
- Gęstość ziarna w stanie zsypnym.
- Brak uszkodzeń mechanicznych i mikrobiologicznych.
Masa tysiąca ziaren w odmianach browarnych powinna przekraczać czterdzieści gramów, co świadczy o pełnym wykształceniu endospermy. W ziarnie paszowym parametr ten również jest ceniony, lecz wahania masy ziaren są w pełni akceptowalne przez mieszalnie pasz. Kluczowa różnica polega na tolerancji dla ziarna połamanego i niewykształconego.
Wymagania dotyczące zdolności i energii kiełkowania
Energia kiełkowania to absolutnie podstawowy parametr kwalifikujący ziarno do zastosowań piwowarskich i słodowniczych. Ziarno browarne musi wykazywać zdolność kiełkowania na poziomie co najmniej dziewięćdziesięciu pięciu procent po trzech dniach od przyłożenia wilgoci. Wszelkie zaburzenia fizjologiczne, martwota zarodków lub uszkodzenia termiczne wykluczają ziarno z procesu słodowania, ponieważ uniemożliwiają syntezę enzymów rozkładających skrobię podczas zacierania.
W przypadku jęczmienia paszowego zdolność kiełkowania nie ma bezpośredniego wpływu na wartość żywieniową surowca. Ziarno przeznaczone na paszę jest rozdrabniane lub śrutowane, więc jego żywotność biologiczna pozostaje bez znaczenia dla układu pokarmowego zwierząt. Niemniej jednak wysoka zdolność kiełkowania jest pożądana, jeśli ziarno ze zbioru ma zostać wykorzystane jako materiał siewny w kolejnym sezonie produkcyjnym.
Brak równomiernego kiełkowania w słodowni prowadzi do powstania słodu niejednorodnego, co psuje jakość brzeczki piwnej. Martwe ziarna stają się ponadto pożywką dla rozwoju pleśni i mikroorganizmów w wilgotnym środowisku kiełkowni. Z tego powodu parametry kiełkowania są rygorystycznie testowane w laboratoriach zakładowych przed przyjęciem transportu do magazynu.
Odmiany dwurzędowe i wielorządowe w uprawie
Struktura kłosa odgrywa istotną rolę w klasyfikacji genetycznej odmian jęczmienia uprawnego w rolnictwie. W produkcji browarnej wykorzystuje się niemal wyłącznie odmiany dwurzędowe, najczęściej jare. Kłos dwurzędowy wykształca ziarna wysoce wyrównane, o cienkiej łusce i dużej zawartości skrobi. Sprawia to, że każde ziarno rozwija się w jednakowych warunkach przestrzennych, osiągając zbliżoną wielkość na całej długości kłosa.
Do celów paszowych powszechnie uprawia się zarówno odmiany dwurzędowe, jak i wielorządowe, w tym formy ozime. Odmiany wielorządowe charakteryzują się wyższym potencjałem plonowania z jednostki powierzchni, jednak ich ziarno bywa mniej wyrównane i zawiera więcej włókna w grubszej łusce. Większa zawartość białka w odmianach wielorządowych czyni je doskonałym surowcem do produkcji mieszanek paszowych.
Formy ozime jęczmienia paszowego pozwalają na lepsze wykorzystanie opadów zimowo-wiosennych i wcześniejszy zbiór z pola. Odmiany jare browarne są natomiast bardziej wrażliwe na wiosenne susze, co wymaga starannego gospodarowania wodą w glebie. Różnice genetyczne między odmianami determinują nie tylko jakość ziarna, ale też odporność roślin na stresy środowiskowe.
Nawożenie azotowe i jego wpływ na jakość plonu
Strategia nawożenia azotem stanowi najbardziej dostrzegalną różnicę agrotechniczną między obydwoma typami upraw zbożowych. W przypadku jęczmienia browarnego dawka azotu musi być ograniczona i podana we wczesnych fazach rozwojowych rośliny. Późne stosowanie azotu powiększa zawartość białka ponad dopuszczalne normy piwowarskie, co uniemożliwia sprzedaż ziarna po wyższej cenie skupu i drastycznie obniża jego wartość przemysłową.
Uprawa na cele paszowe wymaga natomiast intensywności w żywieniu azotowym w celu maksymalizacji białka i plonu. Rolnicy stosują wyższe dawki azotu podzielone na kilka aplikacji, w tym nawożenie pogłówne w późniejszych fazach wzrostu. Taka praktyka stymuluje syntezę białek zapasowych w ziarnie oraz zwiększa ogólną biomasę, pozwalając na uzyskanie wysokowartościowej karmy dla zwierząt hodowlanych.
Zasady żywienia azotowego obejmują:
- Wczesne dawkowanie azotu w odmianach browarnych.
- Podział dawek i późne żywienie w typie paszowym.
- Uwzględnienie rezerw azotu mineralnego w glebie.
- Dostosowanie nawożenia do przewidywanego poziomu plonowania.
Dawka azotu dla jęczmienia browarnego rzadko przekracza osiemdziesiąt kilogramów czystego składnika na hektar. W uprawie paszowej normy te mogą sięgać nawet stu pięćdziesięciu kilogramów, zależnie od potencjału plonotwórczego stanowiska. Niewłaściwe zbilansowanie azotu jest najczęstszą przyczyną dyskwalifikacji ziarna browarnego przez zakłady słodownicze.
Wymagania glebowe oraz stanowisko w płodozmianie
Jęczmień browarny stawia wyższe wymagania stanowiskowe, preferując gleby kompleksów pszennych o uregulowanym odczynie pH. Wymaga stanowisk o stabilnej zasobności w składniki pokarmowe oraz uregulowanych stosunkach wodnych, co zapobiega nierównomiernemu dojrzewaniu. Najlepszym przedplonem są rośliny okopowe na oborniku lub rzepak, pod warunkiem że rezerwy azotu mineralnego w glebie nie są zbyt wysokie przed siewem.
Gatunek paszowy wykazuje większą elastyczność i tolerancję na gorsze warunki glebowe oraz słabsze przedplony. Może być uprawiany na stanowiskach lżejszych, a także po innych zbożach, o ile zapewni się odpowiednie nawożenie i ochronę. Mniejsze wymagania stanowiskowe sprawiają, że odmiany paszowe są powszechniej wybierane w gospodarstwach o zróżnicowanej jakości gruntów rolnych.
Odczyn gleby dla obu typów jęczmienia powinien mieścić się w przedziale od sześciu do siedmiu pH. Zakwaszenie gleby drastycznie ogranicza pobieranie składników pokarmowych i rozwój systemu korzeniowego. Jednak w przypadku odmian browarnych nawet nieduże wahania odczynu mogą wpłynąć na niepożądane skoki zawartości białka w ziarnie.
Siew i gęstość wysiewu jęczmienia browarnego oraz paszowego
Termin oraz gęstość siewu decydują o rozkrzewieniu roślin i ostatecznym wyrównaniu zbieranego ziarna. Jęczmień browarny wymaga możliwie wczesnego siewu wiosennego, aby roślina optymalnie wykorzystała zapasy wilgoci zimowej i wykształciła silny układ korzeniowy. Obsada roślin na metrze kwadratowym powinna być umiarkowana, co zapobiega nadmiernemu zagęszczeniu łanu i sprzyja równomiernemu nalewaniu ziarna.
W uprawie paszowej gęstość siewu bywa wyższa, szczególnie w przypadku form ozimych nastawionych na wysoki plon biomasy. Wyższa obsada pozwala na uzyskanie większej liczby kłosów z powierzchni hektara, co przekłada się bezpośrednio na masę ogólną plonu. Siew odmian paszowych dopuszcza większą elastyczność terminową bez ryzyka utraty kluczowych parametrów handlowych surowca.
Wczesny siew wydłuża okres wegetacji, co sprzyja gromadzeniu skrobi w ziarnie zamiast białka. Opóźnienie siewu odmian browarnych drastycznie obniża plon oraz pogarsza parametry jakościowe zebranego ziarna. Z tego powodu rolnicy uprawiający surowiec dla słodowni starają się wchodzić w pole najwcześniej jak to możliwe.
Ochrona plantacji przed chorobami grzybowymi
Stan fitosanitarny łanu wpływa bezpośrednio na właściwości technologiczne i czystość zebranego surowca zbożowego. W browarnictwie porażenie ziarna przez grzyby z rodzaju Fusarium jest niedopuszczalne, gdyż patogeny te wytwarzają mikotoksyny oraz powodują zjawisko gushing, czyli gwałtowne pienienie piwa. Z tego powodu ochrona fungicydowa odmian browarnych musi być prowadzona bezkompromisowo i precyzyjnie w odpowiednich fazach.
Plantacje paszowe również wymagają ochrony przed chorobami, choć priorytety są ukierunkowane na ochronę powierzchni asymilacyjnej liści. Porażenie foliarne obniża plonowanie oraz stopień wypełnienia ziarna skrobią, redukując wartość energetyczną paszy. Zdrowe liście gwarantują prawidłowy przebieg fotosyntezy, co przekłada się na wysoką masę tysiąca ziaren i lepszą strawność zbieranego surowca.
Główne zagrożenia grzybowe w uprawie obejmują:
- Mączniak prawdziwy zbóż i traw.
- Plamistość siatkowa jęczmienia.
- Rynchosporioza zbóż.
- Fuzarioza kłosów wywołująca porażenie ziarna.
Ochrona liścia flagowego i podflagowego jest kluczowa w obu typach upraw dla zachowania zdrowotności. Porost grzybów na kłosie dyskwalifikuje ziarno z zastosowań spożywczych z powodu zanieczyszczenia toksynami. W uprawie paszowej porażone ziarno może obniżać przyrosty zwierząt i wywołać zaburzenia trawienne u hodowanego inwentarza.
Warunki zbioru i dojrzałość technologiczna ziarna
Zbiór jęczmienia browarnego wymaga uchwycenia idealnego momentu dojrzałości pełnej ziarna przy sprzyjających warunkach pogodowych. Opady deszczu w okresie dojrzałości żniwnej mogą wywołać porastanie ziarna w kłosie, co nieodwracalnie niszczy zdolność kiełkowania. Uszkodzone mechanicznie ziarno podczas omłotu również traci wartość piwowarską, wymagając niezwykle starannej regulacji parametrów pracy kombajnu na polu.
W przypadku zbierania surowca na cele paszowe wymogi dotyczące mikrouszkodzeń są znacznie mniej rygorystyczne. Zbiór przeprowadza się po osiągnięciu dojrzałości żniwnej, a ewentualne pęknięcia łuski nie obniżają wartości pokarmowej ziarna. Kluczowym czynnikiem przy zbiorze paszowym pozostaje uniknięcie strat ilościowych oraz zapewnienie optymalnej wilgoci zbieranego plonu.
Omłot ziarna browarnego musi odbywać się przy zmniejszonych obrotach bębna młócącego i zwiększonej szczelinie klepiska. Zbyt agresywny omłot uszkadza zarodek lub łuskę, co obniża wartość handlową ziarna. W przypadku ziarna paszowego priorytetem jest dokładne wydzielenie ziarna z kłosa bez konieczności oszczędzania struktury zewnętrznej.
Przechowywanie i wilgotność ziarna po zbiorze
Warunki magazynowania decydują o zachowaniu żywotności biologicznej oraz jakości zebranego surowca rolnego. Ziarno browarne musi zostać wysuszone do poziomu poniżej czternastu procent wilgotności w sposób niezwykle delikatny. Zastosowanie zbyt wysokiej temperatury suszenia powoduje ścinanie białka w zarodku, co zabija ziarno i czyni je całkowicie bezużytecznym dla przemysłu słodowniczego.
Ziarno paszowe również wymaga wysuszenia w celu ochrony przed rozwojem pleśni i szkodników magazynowych. Proces suszenia może jednak przebiegać w wyższych temperaturach, ponieważ brak żywotności biologicznej nie wpływa na wartość odżywczą. Dobrze zabezpieczony magazyn zapobiega stratom masy oraz degradacji składników pokarmowych w trakcie długotrwałego przechowywania.
Wietrzenie i schładzanie ziarna w silosach zapobiega rozwojowi szkodników oraz kondensacji pary wodnej. Ziarno browarne wymaga stałego monitorowania temperatury, gdyż przegrzanie łanu niszczy energię kiełkowania. W magazynach paszowych dbają głównie o zachowanie czystości mikrobiologicznej i uniknięcie porażenia przez rozkruszki czy wołki zbożowe.
Przeznaczenie i wykorzystanie w procesie słodowania
Jęczmień browarny stanowi podstawowy surowiec do produkcji słodu piwowarskiego w procesie moczenia, kiełkowania i suszenia. Podczas namaczania ziarno pęcznieje, uruchamiając enzymy hydrolityczne rozkładające skrobię do cukrów prostych, stanowiących pożywkę dla drożdży piwowarskich. Tylko odmiany o odpowiednim profilu białkowym i wysokiej ekstraktywności zapewniają prawidłowy przebieg fermentacji w browarze.
Ziarno paszowe nie nadaje się do słodowania z powodu nierównomiernego kiełkowania i wysokiej zawartości białka. Próba wykorzystania ziarna paszowego w browarnictwie prowadziłaby do problemów z filtracją brzeczki oraz niskiej wydajności procesu. Z tego względu przemysł słodowniczy stosuje bardzo rygorystyczną selekcję dostaw i akceptuje wyłącznie kwalifikowane odmiany browarne.
Jakość otrzymanego słodu zależy wprost od pierwotnych właściwości ziarna dostarczonego przez rolnika. Słodownie ustalają specyficzne wymogi dotyczące zawartości ekstraktu, liczby Kolbacha czy siły enzymatycznej. Dobre ziarno browarne jest gwarancją powtarzalności procesu warzenia piwa oraz właściwego profilu smakowego gotowego napoju.
Wartość żywieniowa jęczmienia w żywieniu zwierząt
W żywieniu inwentarza żywego jęczmień pełni funkcję doskonałego źródła energii oraz wartościowego białka roślinnego. Charakteryzuje się wysoką strawnością energii strawnej, co czyni go cenionym komponentem mieszanek paszowych dla świń i drobiu. Duża zawartość skrobi w połączeniu z odpowiednią ilością aminokwasów sprzyja prawidłowemu przyrostowi masy ciała zwierząt monogastrycznych.
Wykorzystanie odmian paszowych pozwala na dokładne bilansowanie dawki żywieniowej pod kątem zapotrzebowania na aminokwasy egzogenne. Białko jęczmienne zawiera relatywnie dobrą strukturę aminokwasową, co pozwala ograniczyć dodatek droższych komponentów białkowych w dawce. Odpowiednio rozdrobnione ziarno poprawia wykorzystanie paszy i pozytywnie wpływa na zdrowotność przewodu pokarmowego.
Zalety jęczmienia w żywieniu zwierząt obejmują:
- Wysoką koncentrację energii strawnej.
- Korzystny profil aminokwasów zapasowych.
- Dobre właściwości smakowe i chętne pobieranie paszy.
- Wpływ na poprawę jakości tłuszczu w tuszy świńskiej.
W żywieniu trzody chlewnej jęczmień wywiera wysoce pozytywny wpływ na twardość oraz barwę słoniny. Ziarno paszowe zawiera mniej włókna niż owies, co zwiększa jego strawność u młodych zwierząt. Jest podstawowym zbożem paszowym stosowanym w tuczu świń na terenie całej Europy.
Opłacalność uprawy i różnice w cenach skupu
Uprawa jęczmienia browarnego wiąże się z większym ryzykiem produkcyjnym, ale oferuje wyższe ceny w skupie kontraktacyjnym. Wymaga wyższych nakładów na kwalifikowany materiał siewny oraz precyzyjną ochronę, lecz premia cenowa za wysokie parametry jakościowe rekompensuje te wydatki. W przypadku niepowodzenia i przekroczenia norm ziarno trafia jednak na rynek paszowy.
Produkcja odmian paszowych charakteryzuje się większą stabilnością plonowania i mniejszym ryzykiem odrzucenia partii przez skup. Choć cena za tonę surowca paszowego jest niższa, wyższy plon z hektara pozwala uzyskać satysfakcjonujący dochód z powierzchni. Wybór kierunku uprawy zależy od potencjału glebowego gospodarstwa oraz warunków klimatycznych regionu.
Kontrakty piwowarskie gwarantują zbyć surowca po z góry ustalonej cenie, co ułatwia planowanie finansowe w gospodarstwie. Jednak ryzyko odrzucenia surowca z powodu zbyt wysokiego białka przenosi ciężar finansowy na rolnika. Wypadnięcie z klasy browarnej oznacza sprzedaż surowca ze znacznym upustem cenowym.
Najczęstsze błędy agrotechniczne i kwalifikacja plonu
Najczęstszym błędem obniżającym jakość browarną jest przenawożenie azotem lub jego zbyt późna aplikacja w łanie. Innym problemem bywa opóźnienie zbioru, prowadzące do porastania ziarna, a także niewłaściwa regulacja kombajnu powodująca połówki ziaren. Błędy te skutkują dyskwalifikacją surowca w punkcie skupu i koniecznością sprzedaży ziarna po niższych cenach paszowych.
W uprawie paszowej głównym błędem jest zaniedbanie ochrony przed chorobami grzybowymi oraz stosowanie zbyt niskich dawek azotu. Prowadzi to do drobnienia ziarna i spadku zawartości białka, co redukuje wartość pokarmową paszy. Staranna agrotechnika dostosowana do wybranego kierunku użytkowania stanowi fundament sukcesu ekonomicznego każdego rolnika.
Nieodpowiednie przygotowanie gleby pod siew skutkuje nierównomiernymi wschodami i różnicami w dojrzałości ziarna. Brak walcowania na glebach lekkich ogranicza podsiąkanie wody w okresach suszy wiosennej. Przestrzeganie zaleceń agrotechnicznych dla danej odmiany minimalizuje ryzyko nieuzyskania założonych parametrów handlowych.
Ocena laboratoryjna i badania jakościowe surowca
Odbiór ziarna w punkcie skupu wiąże się z wykonaniem szeregu badań laboratoryjnych oceniających jakość surowca. Analizatory wykorzystujące spektroskopię w bliskiej podczerwieni błyskawicznie określają zawartość białka, wilgotność oraz ekstraktywność próbki. W przypadku odmian browarnych dodatkowo weryfikuje się zdolność kiełkowania oraz obecność uszkodzeń mikrobiologicznych w dostarczonej partii.
Dobre przygotowanie próbki reprezentatywnej decyduje o rzetelności oceny całej partii zebranego ziarna. W punktach skupu paszowego badania ograniczają się głównie do pomiaru gęstości w stanie zsypnym, wilgotności oraz zanieczyszczeń ogólnych. Różnice w procedurach odbioru odzwierciedlają odmienne wymagania stawiane surowcom przez przemysł przetwórczy i paszowy.
Wyniki badań laboratoryjnych stanowią bezwzględną podstawę do zaliczenia zebranego ziarna do odpowiedniej klasy jakościowej. Dostawy niespełniające norm browarnych są natychmiast przeklasyfikowywane na paszowe, co zmienia ostateczną cenę transakcyjną. Drobiazgowa kontrola jakości chroni zakłady słodownicze przed dotkliwymi stratami w procesie produkcyjnym.
Podsumowanie najważniejszych cech obu typów jęczmienia
Wybór pomiędzy uprawą jęczmienia browarnego a paszowego determinuje całą strategię agrotechniczną gospodarstwa rolnego. Typ browarny wymaga rygorystycznego przestrzegania norm jakościowych, cechując się niskim białkiem i najwyższą zdolnością kiełkowania. Typ paszowy stawia na wysoki plon biomasy, wyższą zawartość białka oraz dużą elastyczność w procesie uprawy i zbioru.
Obydwa kierunki użytkowania zbóż pełnią kluczową rolę w gospodarce rolno-spożywczej i przemyśle przetwórczym. Zrozumienie fundamentalnych różnic fizjologicznych oraz wymagań rynkowych pozwala rolnikom na świadome planowanie struktury zasiewów. Dostosowanie odmiany do możliwości glebowych i sprzętowych gwarantuje uzyskanie ziarna o optymalnych parametrach dla odbiorcy docelowego.
Podsumowując główne różnice użytkowe:
- Typ browarny wymaga niskiego białka i wysokiej energii kiełkowania.
- Typ paszowy stawia na wyższą zawartość białka i maksymalny plon.
- Odmiany browarne to głównie formy dwurzędowe jare.
- Odmiany paszowe obejmują wydajne formy ozime i wielorządowe.
Ostateczna decyzja o wyborze odmiany powinna opierać się na chłodnej kalkulacji ekonomicznej i ocenie warunków siedliskowych. Starannie prowadzona plantacja browarna przynosi wysoki zysk, jednak wymaga profesjonalizmu i precyzji. Z kolei uprawa paszowa zapewnia większe bezpieczeństwo plonowania w trudniejszych warunkach pogodowych.