Znaczenie odpowiedniego przygotowania stanowiska pod siew
Właściwe przygotowanie stanowiska pod uprawę roślin zbożowych stanowi fundament, na którym opiera się cały przyszły sukces produkcyjny gospodarstwa rolnego. Gleba nie jest jedynie martwym podłożem, lecz skomplikowanym ekosystemem, który wymaga precyzyjnych działań agrotechnicznych. Odpowiednia struktura oraz zasobność w składniki pokarmowe bezpośrednio determinują zdolność kiełkowania ziarna oraz dalszy rozwój systemu korzeniowego młodych roślin zbożowych w pierwszej fazie.
Prawidłowo wykonane zabiegi agrotechniczne pozwalają na optymalizację warunków wodno-powietrznych w glebie, co jest kluczowe dla procesu mineralizacji materii organicznej. Tradycyjna uprawa zbóż wymaga od rolnika nie tylko znajomości biologii roślin, ale również umiejętności czytania sygnałów płynących bezpośrednio z pola. Każdy błąd popełniony na etapie przygotowania roli może skutkować nieodwracalnymi stratami w plonie, których nie naprawią późniejsze nawożenia.
Staranne podejście do uprawy roli pozwala na zminimalizowanie presji patogenów oraz szkodników, które często zimują w resztkach pożniwnych lub w głębszych warstwach ziemi. Poprzez systematyczne i przemyślane działania, rolnik tworzy środowisko sprzyjające szybkiemu wzrostowi zbóż, co pozwala im skutecznie konkurować z chwastami o światło i wodę. W niniejszym artykule szczegółowo omówimy wszystkie kluczowe etapy przygotowania pola pod tradycyjny zasiew ziarna.
Analiza chemiczna gleby jako pierwszy krok do sukcesu
Zanim rolnik wyjedzie ciągnikiem na pole, powinien dokładnie poznać parametry chemiczne swojego warsztatu pracy, jakim jest gleba. Regularne pobieranie próbek ziemi do analizy laboratoryjnej pozwala na precyzyjne określenie zawartości przyswajalnych form fosforu, potasu oraz magnezu. Wiedza ta jest niezbędna do ułożenia racjonalnego planu nawozowego, który zaspokoi potrzeby konkretnego gatunku zboża, unikając jednocześnie przenawożenia i strat finansowych.
Badanie laboratoryjne dostarcza również informacji o poziomie zasolenia oraz zawartości materii organicznej, co ma ogromne znaczenie dla długofalowej żyzności pola. Ignorowanie tego etapu jest działaniem po omacku, które często prowadzi do marnotrawstwa drogich nawozów mineralnych, gdyż rośliny nie mogą ich pobrać przy nieuregulowanym odczynie. Analiza chemiczna powinna być przeprowadzana przynajmniej raz na cztery lata, najlepiej bezpośrednio po zbiorze przedplonu.
Precyzyjne określenie zasobności gleby pozwala na zastosowanie nawożenia startowego, które jest kluczowe dla jesiennego rozwoju zbóż ozimych oraz wiosennego startu form jarych. Dzięki wynikom z profesjonalnej stacji chemiczno-rolniczej, rolnik może dostosować dawkę składników do realnego potencjału plonotwórczego swojego stanowiska. Jest to podejście nie tylko ekonomiczne, ale również proekologiczne, chroniące wody gruntowe przed wymywaniem nadmiaru azotanów i fosforanów.
Regulacja odczynu gleby poprzez wapnowanie pól
Jednym z najważniejszych parametrów decydujących o efektywności uprawy zbóż jest odczyn gleby, mierzony w skali pH. Większość gatunków zbożowych, w tym szczególnie wymagająca pszenica, najlepiej rozwija się w warunkach zbliżonych do obojętnych lub lekko kwaśnych. Zbyt niskie pH powoduje uruchomienie w glebie toksycznego glinu, który niszczy delikatne korzenie włośnikowe roślin, uniemożliwiając im pobieranie wody oraz niezbędnych do życia minerałów.
Proces wapnowania powinien być planowany z dużym wyprzedzeniem, najlepiej pod przedplon lub bezpośrednio po jego zbiorze, aby wapno miało czas na reakcję. Wybór odpowiedniego rodzaju nawozu wapniowego zależy od typu gleby, przy czym na glebach lekkich zaleca się formy węglanowe, a na ciężkich tlenkowe. Regularne wapnowanie nie tylko poprawia odczyn, ale również znacząco wpływa na poprawę struktury gruzełkowatej gruntu.
Warto pamiętać, że wapnowanie jest zabiegiem, którego nie wolno łączyć bezpośrednio z nawożeniem obornikiem lub niektórymi nawozami azotowymi. Może to doprowadzić do niekorzystnych reakcji chemicznych i dużych strat azotu w postaci ulatniającego się do atmosfery amoniaku. Prawidłowo przeprowadzona regulacja odczynu jest inwestycją wieloletnią, która zwraca się poprzez wyższą efektywność wszystkich pozostałych zabiegów agrotechnicznych stosowanych na danym polu.
Wybór odpowiedniego przedplonu w płodozmianie zbożowym
W tradycyjnym rolnictwie płodozmian odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu wysokiej zdrowotności upraw oraz naturalnej żyzności gleby. Najlepszymi przedplonami dla większości zbóż są rośliny strączkowe, rzepak oraz okopowe, które zostawiają stanowisko wolne od chorób podstawy źdźbła. Uprawa zbóż po sobie, szczególnie w monokulturze, prowadzi do szybkiego zmęczenia gleby oraz masowego pojawienia się specjalistycznych agrofagów, które redukują potencjalny plon ziarna.
Rośliny bobowate wzbogacają glebę w drogocenny azot dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi, co pozwala na znaczne ograniczenie nawożenia mineralnego w kolejnym roku. Z kolei rośliny okopowe, ze względu na intensywną uprawę międzyrzędową, pozostawiają pole dobrze odchwaszczone i o doskonałej strukturze mechanicznej. Dobór odpowiedniej sekwencji roślin w płodozmianie pozwala na naturalne przerywanie cykli rozwojowych wielu groźnych szkodników oraz patogenicznych grzybów glebowych.
Należy unikać wysiewu pszenicy po pszenicy lub jęczmienia po jęczmieniu, gdyż sprzyja to nagromadzeniu się toksyn allelopatycznych w podłożu. Planując zasiewy, rolnik musi brać pod uwagę nie tylko wymagania pokarmowe roślin, ale także czas potrzebny na mineralizację resztek po poprzedniej uprawie. Odpowiednia rotacja upraw jest najtańszą i najbardziej skuteczną metodą ochrony roślin, wpisującą się w zasady zrównoważonego rozwoju gospodarstwa.
Rola uprawy pożniwnej w gospodarce wodnej pola
Zabiegi pożniwne stanowią pierwszy etap przygotowania roli pod kolejny zasiew i mają na celu przede wszystkim przerwanie parowania wody. Tradycyjna podorywka lub nowoczesne użycie kultywatorów ścierniskowych pozwala na wymieszanie resztek słomy z wierzchnią warstwą ziemi, co przyspiesza ich rozkład. Jest to niezwykle istotne w okresach letnich susz, kiedy każda ilość wilgoci zachowana w glebie decyduje o sukcesie przyszłych wschodów.
Podczas uprawy pożniwnej dochodzi również do pobudzenia nasion chwastów oraz samosiewów przedplonu do szybkiego kiełkowania w sprzyjających warunkach. Dzięki temu młode chwasty mogą zostać zniszczone mechanicznie podczas kolejnych przejazdów, zanim zdążą wydać własne nasiona lub mocno się zakorzenić. Dobrze wykonany zespół uprawek pożniwnych ułatwia późniejsze wykonanie orki siewnej lub przedzimowej, redukując opory gleby i zużycie paliwa w ciągniku.
Współczesne rolnictwo coraz częściej wykorzystuje brony talerzowe do szybkiego pocięcia słomy i płytkiego wymieszania jej z gruntem na głębokość kilku centymetrów. Taki zabieg tworzy swoistą mulczową warstwę ochronną, która zapobiega nadmiernemu nagrzewaniu się ziemi i chroni pożyteczne mikroorganizmy glebowe przed słońcem. Prawidłowa gospodarka ścierniskiem to klucz do zachowania biologicznej aktywności pola, która jest niezbędna dla prawidłowego obiegu materii w gospodarstwie.
Orka przedzimowa jako fundament tradycyjnej agrotechniki
W tradycyjnym systemie uprawy zbóż orka przedzimowa, nazywana potocznie zięblą, uznawana jest za jeden z najważniejszych i najbardziej pracochłonnych zabiegów. Jej głównym celem jest głębokie spulchnienie gleby oraz odwrócenie skiby w taki sposób, aby resztki organiczne znalazły się w głębszych warstwach. Wykonanie tego zabiegu późną jesienią pozwala na wykorzystanie dobroczynnego wpływu mrozu, który powoduje kruszenie się dużych brył ziemi.
Zjawisko mrozowe, polegające na zamarzaniu wody w szczelinach glebowych, prowadzi do powstania naturalnej struktury gruzełkowatej, niezwykle trudnej do uzyskania metodami czysto mechanicznymi. Orka przedzimowa umożliwia również zmagazynowanie dużej ilości wody z opadów zimowych w głębszych poziomach profilu glebowego, co jest kluczowe wiosną. Podczas odwracania skiby następuje także mechaniczne niszczenie wielu szkodników, takich jak pędraki czy drutowce, które zostają wydobyte na powierzchnię.
Głębokość orki powinna być dostosowana do rodzaju gleby oraz wymagań planowanego gatunku zboża, zazwyczaj oscylując w granicach od dwudziestu do trzydziestu centymetrów. Zbyt płytka orka może prowadzić do powstania zagęszczonej warstwy, zwanej podeszwą płużną, która ogranicza dostęp korzeni do głębszych zasobów wody. Staranne wykonanie ziębli ułatwia wiosenne prace polowe, pozwalając na wcześniejszy wjazd maszynami w celu doprawienia roli pod siewy jare.
Mechaniczne niszczenie chwastów wieloletnich i rocznych
Skuteczna walka z zachwaszczeniem zaczyna się na długo przed umieszczeniem ziarna w ziemi, wykorzystując metody agrotechniczne i mechaniczne. Chwasty trwałe, takie jak perz właściwy czy ostrożeń polny, wymagają systematycznego niszczenia ich systemów korzeniowych poprzez wielokrotne przecinanie i wyciąganie na powierzchnię. Tradycyjne metody, oparte na użyciu kultywatorów i bron, pozwalają na mechaniczne osłabienie chwastów bez konieczności nadmiernego stosowania drogich herbicydów totalnych.
Każdy przejazd maszyną uprawową powinien być precyzyjnie zaplanowany, aby zniszczyć kolejne fale wschodzących roślin niepożądanych w fazie siewek. W tej fazie chwasty są najbardziej wrażliwe na uszkodzenia mechaniczne i najszybciej zasychają pod wpływem promieni słonecznych na powierzchni pola. Mechaniczne niszczenie chwastów sprzyja również lepszemu napowietrzeniu gleby, co aktywuje pożyteczne bakterie tlenowe odpowiedzialne za rozkład materii organicznej i uwalnianie azotu.
Ważnym elementem strategii walki z chwastami jest również utrzymywanie czystości na miedzach oraz rowach melioracyjnych, co zapobiega przenoszeniu się nasion na pole. Dobrze przygotowane, czyste od chwastów stanowisko pozwala zbożom na szybki start i szybkie zakrycie międzyrzędzi, co naturalnie ogranicza dalszy rozwój konkurencji. Inwestycja czasu w mechaniczne czyszczenie pola procentuje mniejszymi wydatkami na ochronę chemiczną w trakcie sezonu wegetacyjnego.
Nawożenie organiczne w przygotowaniu podłoża pod zboża
Obornik stanowi najcenniejszy nawóz naturalny w tradycyjnym gospodarstwie, dostarczając nie tylko makroelementów, ale przede wszystkim bezcennej próchnicy. Zastosowanie nawożenia organicznego przed siewem zbóż, szczególnie tych bardziej wymagających jak pszenica czy jęczmień, znacząco poprawia właściwości fizykochemiczne gleby. Substancja organiczna zawarta w oborniku działa jak gąbka, która magazynuje wodę i składniki mineralne, chroniąc je przed zbyt szybkim wymywaniem.
Prawidłowa technika stosowania nawozów naturalnych wymaga ich szybkiego wymieszania z glebą bezpośrednio po wywiezieniu na pole, aby uniknąć strat azotu. Rozrzucanie obornika najlepiej zaplanować pod przedplon lub w ramach przygotowań jesiennych, co daje czas na jego pełną mineralizację i udostępnienie składników roślinom. Oprócz obornika, rolnicy często wykorzystują gnojowicę oraz komposty, które również stanowią doskonałe źródło pożywienia dla mikroorganizmów żyjących w ziemi.
Regularne nawożenie organiczne buduje trwałą żyzność pola, która jest odporna na okresowe niedobory opadów i błędy w nawożeniu mineralnym. Gleby bogate w próchnicę mają lepszą strukturę, rzadziej ulegają zaskorupieniu i są łatwiejsze w obróbce mechanicznej, co przekłada się na niższe koszty. W systemie tradycyjnym, dbałość o obieg materii organicznej jest kluczem do zachowania wysokiej produktywności pola przez wiele pokoleń rolników.
Bilansowanie składników mineralnych przed siewem zbóż
Po ustaleniu poziomu nawożenia organicznego, konieczne jest uzupełnienie brakujących składników za pomocą nawozów mineralnych, aby w pełni zaspokoić potrzeby pokarmowe zbóż. Fosfor i potas to dwa kluczowe pierwiastki, które powinny być podane przedsiewnie i dobrze wymieszane z warstwą orną gleby. Fosfor odpowiada za prawidłowy rozwój systemu korzeniowego i odporność roślin na stresy, natomiast potas reguluje gospodarkę wodną i mrozoodporność.
Dawkowanie nawozów mineralnych musi być ściśle skorelowane z wynikami wcześniej przeprowadzonej analizy gleby oraz przewidywanym poziomem plonowania ziarna. Zbyt niskie dawki ograniczą potencjał genetyczny roślin, natomiast nadmiar składników może prowadzić do wylegania zbóż oraz zanieczyszczenia środowiska naturalnego. W nowoczesnej agrotechnice coraz częściej stosuje się nawozy wieloskładnikowe typu NPK, które zawierają zbilansowane proporcje głównych pierwiastków w jednej granuli.
Ważnym aspektem jest również nawożenie startowe azotem, jednak w przypadku zbóż ozimych należy z nim uważać, aby nie doprowadzić do nadmiernego wybujałości roślin przed zimą. Azot podany jesienią powinien być stosowany w umiarkowanych ilościach, głównie na stanowiskach o dużej ilości słomy, która zużywa ten pierwiastek do rozkładu. Precyzyjne bilansowanie nawożenia to sztuka łączenia wiedzy teoretycznej z praktycznym doświadczeniem w obserwacji kondycji własnych pól uprawnych.
Doprawianie roli i przygotowanie warstwy siewnej
Ostatnim etapem prac polowych przed samym siewem jest doprawienie roli, które ma na celu stworzenie idealnych warunków dla kiełkujących nasion. Warstwa siewna powinna być osiadła, wyrównana i lekko spulchniona na głębokość, na którą planujemy umieścić ziarno zbóż. Użycie agregatów uprawowych łączących w sobie sekcje kultywatora i wałów kruszących pozwala na uzyskanie optymalnej struktury gruzełkowatej za jednym przejazdem.
Zbyt intensywne doprawianie roli, prowadzące do nadmiernego rozpylenia ziemi, jest niekorzystne, gdyż sprzyja powstawaniu twardej skorupy po pierwszych opadach deszczu. Z drugiej strony, pozostawienie zbyt dużych brył uniemożliwia precyzyjne umieszczenie nasion na jednakowej głębokości, co skutkuje nierównomiernymi i osłabionymi wschodami roślin. Wałowanie pola po doprawieniu może być wskazane na glebach lżejszych w celu podciągnięcia wilgoci z głębszych warstw do poziomu siewu.
Właściwie doprawiona rola powinna zapewniać dobry kontakt nasiona z wilgotną glebą, co jest niezbędnym warunkiem do szybkiego pęcznienia i kiełkowania. Tradycyjna szkoła agrotechniki kładzie duży nacisk na to, aby siew odbywał się w świeżo doprawioną ziemię, zanim zdąży ona nadmiernie przeschnąć. Precyzja na tym etapie bezpośrednio przekłada się na wyrównanie łanu, co znacznie ułatwia późniejsze zabiegi pielęgnacyjne i ochronne w trakcie wegetacji.
Zwalczanie szkodników glebowych przed założeniem plantacji
Przed siewem zbóż warto dokonać oceny zagrożenia ze strony szkodników żyjących w glebie, które mogą zdziesiątkować młode siewki tuż po wschodach. Pędraki chrabąszcza majowego oraz drutowce są szczególnie niebezpieczne na polach, które wcześniej były ugorami lub na których rosły wieloletnie trawy. Mechaniczne zabiegi uprawowe, takie jak intensywne bronowanie czy kultywatorowanie, pomagają w redukcji populacji tych szkodników poprzez ich uszkadzanie i wystawianie na żer ptakom.
W przypadku stwierdzenia wysokiej liczebności szkodników przekraczającej progi ekonomicznej szkodliwości, konieczne może być zastosowanie odpowiednich zapraw nasiennych o działaniu insektycydowym. Zaprawianie nasion jest najskuteczniejszą i najbardziej celowaną metodą ochrony młodych roślin przed atakiem agrofagów żerujących na podziemnych częściach zboża. Chroni to nie tylko nasiona podczas kiełkowania, ale również młode źdźbła i korzenie w najbardziej krytycznym momencie ich rozwoju.
Dodatkowo, warto zwrócić uwagę na obecność gryzoni polnych, których nory mogą prowadzić do osłabienia struktury pola i zniszczenia znacznych połaci uprawy. Systematyczne monitorowanie stanu pola przed siewem pozwala na podjęcie szybkich i adekwatnych działań ograniczających populację szkodników do bezpiecznego poziomu. Zdrowe, wolne od uszkodzeń rośliny mają znacznie większą szansę na przetrwanie trudnych warunków zimowych i wydanie wysokiego plonu ziarna.
Technika siewu a wymagania poszczególnych gatunków zbóż
Moment siewu oraz precyzja pracy siewnika są zwieńczeniem całego procesu przygotowania pola i wymagają dużego skupienia ze strony operatora maszyny. Każdy gatunek zboża ma swoje specyficzne wymagania co do głębokości umieszczenia ziarna, która zazwyczaj wynosi od dwóch do czterech centymetrów. Pszenica wymaga precyzyjnego siewu w dobrze osiadłą glebę, natomiast owies radzi sobie nieco lepiej na stanowiskach mniej dopracowanych pod względem struktury.
Ważnym parametrem jest również norma wysiewu, czyli liczba nasion na metr kwadratowy, którą należy dostosować do terminu siewu oraz jakości wybranego materiału siewnego. Siewy zbyt gęste prowadzą do nadmiernej konkurencji roślin o światło i składniki odżywcze, co sprzyja rozwojowi chorób grzybowych i wyleganiu. Z kolei siewy zbyt rzadkie mogą nie w pełni wykorzystać potencjał pola i stworzyć miejsce dla ekspansji chwastów w wolnych przestrzeniach.
Nowoczesne siewniki wyposażone w redlice talerzowe pozwalają na precyzyjne siewy nawet w warunkach dużej ilości resztek pożniwnych na powierzchni pola. Jednak w tradycyjnej uprawie płużnej, klasyczne redlice stopkowe wciąż sprawdzają się doskonale, pod warunkiem prawidłowego ustawienia docisku i głębokości pracy. Odpowiednia kalibracja maszyny przed wyjazdem w pole jest absolutnie niezbędna, aby zapewnić równomierny rozkład nasion na całej szerokości roboczej siewnika.
Zarządzanie resztkami pożniwnymi dla poprawy struktury gleby
Resztki pożniwne, a w szczególności słoma, nie powinny być traktowane jako odpad, lecz jako cenny zasób poprawiający bilans materii organicznej. Prawidłowe pocięcie słomy przez kombajn podczas zbioru oraz jej równomierne rozrzucenie na powierzchni pola ułatwia późniejsze zabiegi uprawowe. Słoma wymieszana z glebą staje się pożywką dla dżdżownic i mikroorganizmów, które przetwarzają ją w stabilną próchnicę glebową.
Aby proces rozkładu resztek przebiegał sprawnie, konieczne jest zapewnienie odpowiedniej ilości azotu, który jest paliwem dla bakterii celulolitycznych. Często stosuje się niewielką dawkę nawozu azotowego na ściernisko lub wykorzystuje się azot pozostawiony przez rośliny przedplonowe, takie jak groch czy łubin. Zarządzanie resztkami pożniwnymi wpływa również na temperaturę gleby oraz jej zdolność do retencji wody, co jest istotne w nowoczesnym rolnictwie.
Należy jednak pamiętać, że zbyt duża ilość niepociętej słomy może utrudniać pracę maszyn uprawowych i prowadzić do powstawania tzw. poduszek powietrznych pod skibą. Takie puste przestrzenie są niekorzystne, gdyż ograniczają kontakt korzeni z glebą i mogą stanowić siedlisko dla gryzoni oraz niektórych patogenów grzybowych. Kluczem do sukcesu jest więc staranne rozdrobnienie i płytkie wymieszanie resztek bezpośrednio po żniwach, co inicjuje procesy ich naturalnej degradacji.
Systemy melioracyjne i ich wpływ na wilgotność stanowiska
Sprawny system melioracyjny jest niezbędny do regulowania stosunków wodnych na polu, szczególnie w okresach intensywnych opadów deszczu lub wiosennych roztopów. Zastoiska wodne są zabójcze dla zbóż, prowadząc do szybkiego wyparcia powietrza z gleby i uduszenia systemu korzeniowego roślin. Regularne przeglądy i czyszczenie rowów melioracyjnych oraz drenów powinny być stałym elementem dbałości o warsztat pracy każdego nowoczesnego rolnika.
Właściwe odprowadzenie nadmiaru wody pozwala na szybszy wjazd maszyn w pole wiosną, co umożliwia zachowanie optymalnych terminów agrotechnicznych siewu zbóż jarych. Z drugiej strony, w okresach suszy, sprawny system zastawkowy na rowach pozwala na zatrzymanie wody w krajobrazie i podsiąkanie wilgoci do strefy korzeniowej. Umiejętne zarządzanie wodą staje się kluczowym wyzwaniem w obliczu coraz częstszych zmian klimatycznych i ekstremalnych zjawisk pogodowych.
Gleby dobrze zdrenowane charakteryzują się lepszą strukturą i są mniej podatne na zagęszczanie podczas przejazdów ciężkim sprzętem rolniczym. Inwestycja w meliorację jest kosztowna, ale ma charakter długofalowy, zabezpieczając stabilność plonowania zbóż na przestrzeni wielu lat użytkowania danego pola. Dbałość o gospodarkę wodną to wyraz profesjonalizmu i troski o trwałość fundamentów produkcji roślinnej w każdym gospodarstwie rolnym.
Podsumowanie kluczowych etapów agrotechniki polowej
Proces przygotowania pola pod tradycyjną uprawę zbóż jest wieloetapowy i wymaga od rolnika szerokiej wiedzy oraz cierpliwości w wykonywaniu zabiegów. Każdy element, od analizy gleby, przez wapnowanie, aż po precyzyjny siew, stanowi nierozerwalne ogniwo łańcucha decydującego o końcowym plonie. Pominięcie któregokolwiek z tych kroków osłabia całą strukturę uprawy i zwiększa ryzyko wystąpienia problemów w trakcie trwania sezonu wegetacyjnego.
Zrozumienie procesów zachodzących w glebie pozwala na bardziej świadome wykorzystanie dostępnych środków produkcji i narzędzi mechanicznych w gospodarstwie. Tradycyjna uprawa roli, choć pracochłonna, wciąż pozostaje najskuteczniejszą metodą budowania trwałej żyzności i zdrowotności pól uprawnych w polskim rolnictwie. Staranne podejście do agrotechniki to nie tylko wyższe zbiory, ale także duma z dobrze wykonanej pracy i szacunek dla ziemi.
Współczesny rolnik, łącząc tradycyjne metody z nowoczesną wiedzą naukową, jest w stanie osiągać doskonałe wyniki nawet w trudnych warunkach siedliskowych. Kluczem do sukcesu pozostaje jednak zawsze szacunek dla praw natury oraz precyzja w wykonywaniu każdego, nawet najmniejszego zabiegu polowego. Mamy nadzieję, że powyższy artykuł stał się cennym źródłem informacji i inspiracją do dalszego doskonalenia technik uprawy zbóż we własnym gospodarstwie rolnym.