Wstęp do tematyki roślin oleistych w polskim rolnictwie
Polska, ze względu na swoje położenie geograficzne oraz specyficzne warunki klimatyczno-glebowe, stanowi istotny obszar produkcji rolniczej w Europie Środkowej, a rośliny oleiste odgrywają w tej strukturze kluczową rolę. Odpowiedź na pytanie, jakie rośliny oleiste są uprawiane w Polsce, jest złożona i wykracza poza wskazanie jedynie najpopularniejszego rzepaku, obejmując szerokie spektrum gatunków o zróżnicowanym znaczeniu gospodarczym, wymaganiach agrotechnicznych oraz zastosowaniu przemysłowym. Sektor roślin oleistych jest dynamicznie rozwijającą się gałęzią rolnictwa, napędzaną nie tylko przez rosnące zapotrzebowanie na oleje jadalne, ale także przez przemysł biopaliwowy, paszowy oraz rosnącą świadomość konsumentów poszukujących produktów o wysokich walorach prozdrowotnych. Uprawa roślin oleistych w Polsce ma długą tradycję, jednak w ostatnich dekadach przeszła gruntowną transformację technologiczną i odmianową, co pozwoliło na znaczne zwiększenie plonowania oraz poprawę jakości surowca. W analizie tego segmentu produkcji roślinnej należy wziąć pod uwagę zarówno dominujące uprawy wielkoobszarowe, jak i gatunki niszowe, które zyskują na znaczeniu w rolnictwie ekologicznym oraz w produkcji żywności funkcjonalnej. Zrozumienie specyfiki uprawy poszczególnych gatunków, ich wymagań siedliskowych oraz miejsca w płodozmianie jest kluczowe dla oceny potencjału polskiego rolnictwa w kontekście bezpieczeństwa żywnościowego i energetycznego kraju.
Dominacja rzepaku w strukturze zasiewów
Bezapelacyjnym liderem wśród roślin oleistych uprawianych na terenie Polski jest rzepak, który zajmuje ponad dziewięćdziesiąt procent powierzchni wszystkich upraw z tej grupy. Rzepak ozimy, będący podstawową formą uprawną w naszym klimacie, jest rośliną o strategicznym znaczeniu dla krajowej gospodarki, stanowiąc główny surowiec do produkcji oleju jadalnego oraz biodiesla. Jego dominacja wynika z wysokiego potencjału plonowania w polskich warunkach klimatycznych, które charakteryzują się umiarkowanymi opadami i temperaturami sprzyjającymi wegetacji tej rośliny, choć zmiany klimatyczne stawiają przed rolnikami nowe wyzwania. Rzepak jest rośliną wymagającą pod względem stanowiska, najlepiej plonującą na glebach żyznych, zasobnych w próchnicę i o uregulowanym odczynie pH, co sprawia, że jego uprawa koncentruje się głównie w rejonach o wysokiej kulturze rolnej, takich jak Dolny Śląsk, Żuławy Wiślane czy Lubelszczyzna. Warto podkreślić, że polscy rolnicy dysponują dostępem do nowoczesnych odmian podwójnie ulepszonych, tak zwanych odmian „00”, które charakteryzują się obniżoną zawartością kwasu erukowego i glukozynolanów, co czyni olej rzepakowy oraz śrutę poekstrakcyjną produktami wysokiej jakości, bezpiecznymi dla ludzi i zwierząt.
Agrotechnika i wymagania rzepaku ozimego
Proces uprawy rzepaku ozimego jest skomplikowany i wymaga od producentów rolnych dużej wiedzy oraz precyzji w wykonywaniu zabiegów agrotechnicznych, począwszy od starannego przygotowania gleby, a skończywszy na zbiorze. Termin siewu jest jednym z krytycznych czynników decydujących o powodzeniu uprawy, ponieważ rośliny muszą wytworzyć odpowiednią rozetę liściową i silny system korzeniowy przed nadejściem zimy, aby przetrwać okres spoczynku i dynamicznie ruszyć z wegetacją wiosną. Zbyt późny siew niesie ryzyko słabego rozwoju roślin, które stają się bardziej podatne na wymarzanie, natomiast siew zbyt wczesny może prowadzić do nadmiernego wybujania roślin, co również obniża ich zimotrwałość. Nawożenie rzepaku jest intensywne i musi być zbilansowane, ze szczególnym uwzględnieniem azotu, fosforu, potasu, a także siarki i mikroskładników takich jak bor, które są niezbędne dla prawidłowego rozwoju i kwitnienia. Ochrona plantacji przed szkodnikami, takimi jak słodyszek rzepakowy, chowacz brukwiaczek czy pryszczarek kapustnik, oraz przed chorobami grzybowymi, w tym zgnilizną twardzikową i czernią krzyżową, stanowi istotny element kosztów produkcji i wymaga stałego monitorowania stanu uprawy.
Słonecznik zwyczajny jako roślina przyszłościowa
W ostatnich latach obserwuje się dynamiczny wzrost zainteresowania uprawą słonecznika zwyczajnego w Polsce, co jest bezpośrednią konsekwencją ocieplenia klimatu oraz postępu w hodowli odmian o krótszym okresie wegetacji. Słonecznik, tradycyjnie kojarzony z krajami południowej Europy, znajduje w Polsce coraz lepsze warunki do rozwoju, szczególnie w regionach południowo-zachodnich i centralnych, gdzie sumy temperatur są wystarczające do pełnego dojrzenia nasion. Roślina ta charakteryzuje się głębokim systemem korzeniowym, co pozwala jej lepiej znosić okresowe niedobory wody w porównaniu do innych roślin jarych, czyniąc ją atrakcyjną alternatywą na glebach lżejszych i w rejonach zagrożonych suszą. Uprawa słonecznika jest mniej nakładcza niż uprawa rzepaku, wymaga mniejszego nawożenia azotowego i rzadszej ochrony chemicznej, co przekłada się na niższe koszty produkcji i rosnącą opłacalność, zwłaszcza w obliczu wahań cen na rynkach rolnych. Wyzwaniem w uprawie słonecznika w polskich warunkach pozostaje zbiór, który często przypada na późną jesień, kiedy wilgotność powietrza jest wysoka, co może utrudniać dosuszanie nasion i sprzyjać rozwojowi chorób grzybowych koszyczków, takich jak szara pleśń czy zgnilizna twardzikowa. Mimo tych trudności, areał uprawy słonecznika w Polsce systematycznie rośnie, a rolnicy zdobywają cenne doświadczenie w agrotechnice tego gatunku, co pozwala optymistycznie patrzeć na jego przyszłość w strukturze zasiewów roślin oleistych.
Soja i dążenie do niezależności białkowej
Soja, będąca jedną z najważniejszych roślin uprawnych na świecie, zyskuje w Polsce na znaczeniu w ramach strategii uniezależniania się Europy od importu białka roślinnego, głównie genetycznie modyfikowanej śruty sojowej z Ameryki Południowej. Choć soja jest przede wszystkim rośliną białkową, jej nasiona zawierają znaczną ilość tłuszczu, co kwalifikuje ją również do grupy roślin oleistych, a olej sojowy jest cennym produktem ubocznym przetwarzania nasion. Polska leży na północnej granicy zasięgu uprawy soi, jednak dzięki intensywnym pracom hodowlanym udało się wyselekcjonować odmiany o krótszym okresie wegetacji, które są w stanie dojrzeć w naszych warunkach klimatycznych, dając zadowalające plony. Kluczem do sukcesu w uprawie soi jest odpowiedni dobór stanowiska, które powinno być ciepłe, osłonięte od wiatru i charakteryzować się glebą o uregulowanym odczynie pH, ponieważ bakterie brodawkowe, żyjące w symbiozie z korzeniami soi i wiążące azot atmosferyczny, są bardzo wrażliwe na zakwaszenie gleby. Szczepienie nasion odpowiednimi szczepami bakterii Rhizobium jest niezbędnym zabiegiem agrotechnicznym, gwarantującym prawidłowe brodawkowanie i zaopatrzenie roślin w azot, co eliminuje konieczność stosowania wysokich dawek nawozów azotowych. Uprawa soi niesie ze sobą liczne korzyści dla płodozmianu, pozostawiając stanowisko w doskonałej kulturze, wzbogacone w azot i materię organiczną, co jest szczególnie cenne w gospodarstwach nastawionych na zrównoważony rozwój. Mimo postępu, uprawa soi w Polsce wciąż wiąże się z ryzykiem klimatycznym, zwłaszcza w chłodniejsze lata, kiedy dojrzewanie może się opóźniać, a zbiór może być utrudniony przez jesienne deszcze.
Renesans lnu oleistego
Len oleisty, w odróżnieniu od lnu włóknistego, jest uprawiany przede wszystkim dla nasion, z których tłoczy się ceniony za właściwości zdrowotne olej lniany, bogaty w kwasy tłuszczowe omega-3. Ta tradycyjna dla polskiego rolnictwa roślina przeżywa obecnie swój renesans, napędzany modą na zdrową żywność i powrotem do naturalnych metod leczenia oraz profilaktyki zdrowotnej. Len oleisty ma mniejsze wymagania wodne i glebowe niż len włóknisty, co pozwala na jego uprawę na terenie całego kraju, choć najlepiej plonuje na glebach średnio zwięzłych i zasobnych w składniki pokarmowe. Roślina ta charakteryzuje się stosunkowo krótkim okresem wegetacji, co ułatwia wkomponowanie jej w płodozmian, a jej walory fitosanitarne sprawiają, że jest doskonałym przedplonem dla zbóż. Nasiona lnu, zwane siemieniem lnianym, są wykorzystywane nie tylko do produkcji oleju, ale także w piekarnictwie, cukiernictwie oraz jako dodatek do pasz, poprawiający profil lipidowy produktów zwierzęcych. Wyzwaniem w uprawie lnu oleistego jest walka z zachwaszczeniem, ponieważ roślina ta w początkowych fazach rozwoju rośnie wolno i jest mało konkurencyjna w stosunku do chwastów, co wymusza stosowanie precyzyjnych zabiegów herbicydowych lub mechanicznych metod pielęgnacji. Zbiór lnu oleistego odbywa się zazwyczaj przy użyciu kombajnów zbożowych, jednak wymaga precyzyjnego ustawienia maszyn, aby uniknąć strat nasion i uszkodzeń mechanicznych, które mogłyby wpłynąć na jakość tłoczonego oleju. Mimo że areał uprawy lnu oleistego jest znacznie mniejszy niż rzepaku, stanowi on ważny element bioróżnorodności w rolnictwie i dostarcza surowca o unikalnych właściwościach.
Lnianka siewna jako roślina niszowa i historyczna
Lnianka siewna, znana również jako rydz (stąd powiedzenie „lepszy rydz niż nic”), jest jedną z najstarszych roślin oleistych uprawianych na ziemiach polskich, której historia sięga czasów prasłowiańskich. Po latach zapomnienia, lnianka wraca do łask jako roślina niszowa, ceniona za swoje niezwykle niskie wymagania glebowe i dużą tolerancję na niekorzystne warunki środowiskowe, co pozwala na jej uprawę na słabych glebach piaszczystych, gdzie inne rośliny oleiste nie dałyby plonu. Olej rydzowy, tłoczony z nasion lnianki, charakteryzuje się specyficznym, cebulowo-orzechowym smakiem i wysoką zawartością nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz antyoksydantów, co czyni go produktem poszukiwanym przez koneserów i zwolenników diety tradycyjnej. Uprawa lnianki jest mało kłopotliwa i nie wymaga intensywnej ochrony chemicznej, co predestynuje ją do upraw w systemie ekologicznym. Roślina ta ma krótki okres wegetacji, co pozwala na jej wysiew w terminach opóźnionych lub jako międzyplon, zwiększając elastyczność gospodarowania gruntami. Mimo że plony nasion lnianki są niższe w porównaniu do rzepaku, niskie koszty produkcji i rosnący popyt na niszowe oleje sprawiają, że jej uprawa może być opłacalna dla mniejszych gospodarstw rolnych szukających dywersyfikacji dochodów. Lnianka siewna znajduje również zastosowanie w produkcji biopaliw lotniczych oraz jako komponent paszowy, co otwiera przed nią nowe perspektywy rynkowe.
Konopie siewne w produkcji oleju i żywności
Konopie siewne to kolejna roślina o wszechstronnym zastosowaniu, która w ostatnich latach dynamicznie powraca na polskie pola, a jednym z głównych kierunków jej wykorzystania jest produkcja oleju z nasion. Olej konopny, tłoczony na zimno, jest ceniony za idealną proporcję kwasów omega-6 do omega-3 oraz bogactwo witamin i minerałów, znajdując zastosowanie zarówno w kuchni, jak i w przemyśle kosmetycznym. Uprawa konopi siewnych w Polsce jest ściśle regulowana prawnie i wymaga stosowania certyfikowanych nasion odmian o niskiej zawartości substancji psychoaktywnych THC, co wiąże się z koniecznością dopełnienia szeregu formalności administracyjnych przez rolnika. Konopie są roślinami o potężnym wzroście i dużej biomasie, co sprawia, że doskonale zagłuszają chwasty, eliminując potrzebę stosowania herbicydów, a ich głęboki system korzeniowy poprawia strukturę gleby. Są to rośliny wymagające żyznych gleb o uregulowanym stosunku wodnym, jednak ich uprawa jest stosunkowo prosta agrotechnicznie, o ile zapewni się im odpowiednie warunki startowe. Zbiór nasion konopi na cele olejarskie jest wyzwaniem technologicznym ze względu na wysokość roślin i włókniste łodygi, które mogą owijać się wokół elementów roboczych maszyn, dlatego często wymaga specjalistycznego sprzętu lub modyfikacji standardowych kombajnów. Rosnące zainteresowanie produktami konopnymi, w tym żywnością superfoods i suplementami diety CBD (choć te pozyskuje się z kwiatostanów, a nie nasion oleistych), napędza rozwój upraw konopi w Polsce, czyniąc je jedną z bardziej perspektywicznych roślin alternatywnych.
Dynia oleista bezłupinowa
Specyficzną grupę roślin oleistych uprawianych w Polsce stanowią dynie oleiste, a w szczególności odmiany bezłupinowe, których nasiona pozbawione są twardej okrywy nasiennej, co ułatwia proces tłoczenia oleju. Olej z pestek dyni, o charakterystycznej ciemnozielonej barwie i orzechowym smaku, jest produktem delikatesowym o wysokiej wartości rynkowej, wykorzystywanym głównie na zimno w gastronomii. Uprawa dyni oleistej koncentruje się w rejonach cieplejszych, na glebach żyznych, próchnicznych i szybko nagrzewających się, ponieważ dynia jest rośliną ciepłolubną i bardzo wrażliwą na przymrozki. Agrotechnika dyni wymaga precyzji w siewie i nawożeniu, a także skutecznej walki z chwastami w początkowym okresie wzrostu, zanim rośliny zakryją międzyrzędzia swoimi dużymi liśćmi. Zbiór dyni na nasiona odbywa się jesienią i jest procesem dwuetapowym lub zmechanizowanym przy użyciu specjalistycznych kombajnów do dyni, które oddzielają nasiona od miąższu bezpośrednio na polu. Pozyskane nasiona muszą zostać natychmiast umyte i wysuszone, aby zapobiec pleśnieniu i utracie jakości, co wymaga od plantatora posiadania odpowiedniego zaplecza technicznego. Mimo wysokich nakładów pracy i ryzyka związanego z pogodą, uprawa dyni oleistej może być bardzo dochodowa, zwłaszcza w gospodarstwach posiadających własne tłocznie i prowadzących sprzedaż bezpośrednią.
Gorczyca biała, sarepska i czarna
W grupie roślin oleistych uprawianych w Polsce ważne miejsce zajmują gorczyce, w tym gorczyca biała, sarepska i rzadziej czarna, które są wykorzystywane zarówno w przemyśle spożywczym do produkcji musztardy i przypraw, jak i w przemyśle olejarskim. Gorczyca biała jest również powszechnie uprawiana jako roślina poplonowa na zielony nawóz, co nieco zaciemnia statystyki dotyczące jej uprawy stricte na nasiona, jednak jej znaczenie gospodarcze jest niezaprzeczalne. Rośliny te mają zbliżone wymagania do rzepaku, ale charakteryzują się krótszym okresem wegetacji i mniejszymi wymaganiami glebowymi, co pozwala na ich uprawę na słabszych stanowiskach. Gorczyca sarepska, będąca naturalną formą rzepaku jarego, jest głównym surowcem do produkcji ostrej musztardy i oleju gorczycowego, wykorzystywanego w kuchni azjatyckiej oraz w przemyśle technicznym. Uprawa gorczycy jest obarczona ryzykiem osypywania się nasion przed zbiorem oraz pękania łuszczyn, dlatego termin zbioru musi być precyzyjnie dobrany, często z zastosowaniem zabiegu sklejania łuszczyn. Gorczyce są cennym elementem płodozmianu, działającym fitosanitarnie na glebę, ograniczając populację nicieni, co dodatkowo podnosi ich wartość dla rolników dbających o zdrowotność stanowisk pod inne uprawy.
Mak lekarski w uprawie kontrolowanej
Mak lekarski to kolejna roślina oleista uprawiana w Polsce, choć jej produkcja jest ściśle limitowana i kontrolowana przez państwo ze względu na zawartość alkaloidów w słomie makowej. Odmiany niskomorfinowe maku są uprawiane w celu pozyskania nasion, które znajdują szerokie zastosowanie w piekarnictwie, cukiernictwie oraz do tłoczenia oleju makowego, będącego produktem luksusowym o delikatnym smaku. Uprawa maku jest trudna i ryzykowna, wymaga gleb o wysokiej kulturze, zasobnych w wapń i wolnych od chwastów, ponieważ siewki maku są bardzo drobne i wrażliwe na konkurencję oraz zaskorupienie gleby. Ochrona plantacji przed szkodnikami i chorobami jest kluczowa dla uzyskania wysokiego plonu, a zbiór musi odbywać się w warunkach pełnej dojrzałości, aby nasiona miały odpowiednią jakość handlową. Mimo trudności agrotechnicznych i barier administracyjnych, uprawa maku w Polsce ma swoich stałych zwolenników, a krajowe nasiona cieszą się uznaniem konsumentów, którzy preferują polski mak nad tańszym importem o często gorszych walorach smakowych. Olej makowy, choć produkowany na niewielką skalę, jest ceniony w kosmetyce i dietetyce jako źródło witaminy E i nienasyconych kwasów tłuszczowych.
Wiesiołek i ogórecznik jako rośliny specjalistyczne
W segmencie roślin oleistych o zastosowaniu farmaceutycznym i kosmetycznym, na polskich polach spotkać można wiesiołka dwuletniego oraz ogórecznika lekarskiego, z których nasion pozyskuje się oleje bogate w kwas gamma-linolenowy (GLA). Uprawy te mają charakter wysoce specjalistyczny i są zazwyczaj kontraktowane przez firmy farmaceutyczne lub zielarskie, co zapewnia rolnikom stabilny zbyt, ale wymaga przestrzegania rygorystycznych norm jakościowych. Wiesiołek jest rośliną dwuletnią, co oznacza, że plon nasion uzyskuje się w drugim roku uprawy, co wydłuża cykl produkcyjny i zamraża kapitał, ale jest rekompensowane wysoką ceną surowca. Ogórecznik lekarski jest rośliną jednoroczną, łatwo osypującą nasiona, co stanowi główne wyzwanie podczas zbioru i wymaga specjalnych technik agrotechnicznych, aby zminimalizować straty. Oleje z wiesiołka i ogórecznika są sprzedawane głównie w formie kapsułek jako suplementy diety wspomagające kondycję skóry, włosów i paznokci, a także regulujące gospodarkę hormonalną. Produkcja tych roślin, choć niszowa pod względem zajmowanego areału, jest przykładem innowacyjnego podejścia do rolnictwa, w którym wartość dodana produktu końcowego jest znacznie wyższa niż w przypadku masowych upraw rolniczych.
Wyzwania klimatyczne i adaptacja agrotechniki
Wspólnym mianownikiem dla wszystkich roślin oleistych uprawianych w Polsce są wyzwania związane ze zmieniającym się klimatem, w szczególności z coraz częściej występującymi suszami w okresach krytycznego zapotrzebowania roślin na wodę. Niedobory wilgoci w glebie podczas siewów rzepaku ozimego czy w fazie kwitnienia i nalewania nasion rzepaku, słonecznika czy soi, mogą drastycznie obniżyć plony, stawiając pod znakiem zapytania opłacalność produkcji. W odpowiedzi na te zagrożenia rolnicy adaptują agrotechnikę, stosując uprawę bezorkową, która pozwala na zatrzymanie większej ilości wody w glebie, oraz dobierając odmiany o wyższej tolerancji na stres suszy. Zmiany klimatyczne wpływają również na presję ze strony szkodników i chorób, pojawiają się nowe gatunki agrofagów, które wcześniej nie występowały w naszej strefie klimatycznej lub miały marginalne znaczenie, co wymusza ciągłą aktualizację programów ochrony roślin. Przesunięcie stref klimatycznych stwarza jednak także szanse, o czym świadczy sukces uprawy soi i słonecznika, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu były w Polsce uprawami egzotycznymi, a dziś stają się stałym elementem krajobrazu rolniczego.
Znaczenie płodozmianowe i ekologiczne
Rośliny oleiste odgrywają niezastąpioną rolę w płodozmianie, stanowiąc doskonały przerywnik w monokulturach zbożowych, które dominują w strukturze zasiewów w Polsce. Rzepak, soja, słonecznik czy len, dzięki swoim systemom korzeniowym, penetrują glebę na różnych głębokościach, poprawiając jej strukturę powietrzno-wodną i uruchamiając składniki pokarmowe z głębszych warstw profilu glebowego. Pozostawione resztki pożniwne tych roślin wzbogacają glebę w materię organiczną, co przyczynia się do tworzenia próchnicy i zwiększenia żyzności stanowiska dla roślin następczych, zazwyczaj zbóż. Rośliny motylkowate, takie jak soja, dodatkowo wzbogacają glebę w azot, co pozwala na ograniczenie nawożenia mineralnego w kolejnych latach. Ponadto, kwitnące łany rzepaku, słonecznika, gorczycy czy facelii (często uprawianej na nasiona oleiste w mieszankach) stanowią cenne pożytki dla pszczół i innych owadów zapylających, wspierając bioróżnorodność ekosystemów rolniczych. Włączenie roślin oleistych do płodozmianu jest zatem nie tylko uzasadnione ekonomicznie, ale także niezbędne dla zachowania równowagi biologicznej w środowisku rolnym.
Aspekty rynkowe i przetwórstwo
Polska jest jednym z czołowych producentów rzepaku w Europie, co przekłada się na rozwinięty przemysł tłuszczowy, dysponujący nowoczesnymi zakładami przetwórczymi zdolnymi do przerobu milionów ton nasion rocznie. Rynek roślin oleistych jest silnie powiązany z rynkami światowymi, a ceny skupu nasion w Polsce są pochodną notowań na giełdach międzynarodowych, takich jak MATIF, co uzależnia dochody rolników od globalnej koniunktury polityczno-gospodarczej. Oprócz dużych zakładów przemysłowych, w Polsce dynamicznie rozwija się rynek małych, lokalnych tłoczni, które produkują oleje tłoczone na zimno z rzepaku, lnu, lnianki, konopi czy słonecznika, sprzedawane bezpośrednio konsumentom w ramach rolniczego handlu detalicznego. Taka dywersyfikacja kanałów zbytu pozwala na zagospodarowanie nisz rynkowych i zwiększenie wartości dodanej produkcji rolniczej, promując jednocześnie lokalne, tradycyjne produkty żywnościowe. Sektor biopaliw pozostaje kluczowym odbiorcą oleju rzepakowego, a regulacje unijne dotyczące udziału energii odnawialnej w transporcie mają decydujący wpływ na popyt i stabilność tego rynku.
Podsumowanie i perspektywy
Podsumowując, krajobraz roślin oleistych w Polsce jest zdominowany przez rzepak ozimy, który dzięki wysokiej wydajności i ustalonej technologii produkcji pozostanie w najbliższej przyszłości najważniejszą rośliną w tej grupie. Jednakże obserwujemy wyraźny trend dywersyfikacji upraw, z rosnącym udziałem soi i słonecznika, które doskonale wpisują się w zmieniające się warunki klimatyczne i potrzeby rynku paszowego. Renesans roślin tradycyjnych, takich jak len, lnianka czy konopie, oraz rozwój upraw specjalistycznych, takich jak wiesiołek czy dynia oleista, wzbogaca ofertę polskiego rolnictwa i pozwala na wykorzystanie potencjału różnorodnych stanowisk glebowych. Przyszłość uprawy roślin oleistych w Polsce będzie zależeć od zdolności adaptacji rolników do zmian klimatu, postępu w hodowli nowych odmian odpornych na stresy środowiskowe oraz od stabilności rynków zbytu, zarówno w sektorze spożywczym, jak i energetycznym. Ciągły rozwój wiedzy agrotechnicznej i inwestycje w nowoczesne technologie pozwalają przypuszczać, że Polska utrzyma swoją silną pozycję jako producenta wysokiej jakości nasion roślin oleistych w Europie.