Ewolucja systemu ubezpieczeń społecznych rolników w Polsce
Historia zabezpieczenia społecznego osób pracujących w rolnictwie w Polsce jest procesem niezwykle złożonym i wielowymiarowym, który ewoluował od form samopomocy sąsiedzkiej aż po zinstytucjonalizowany system państwowy. Przez dekady rolnicy stanowili grupę zawodową o specyficznym statusie prawnym, co wynikało z unikalnego charakteru ich pracy, nierozerwalnie związanej z własnością ziemi i cyklami biologicznymi. Pierwsze istotne kroki w kierunku stworzenia powszechnego systemu emerytalnego dla tej grupy podjęto w okresie PRL, jednak miały one często charakter utylitarny, nakierowany na przejmowanie gruntów przez państwo w zamian za dożywotnie utrzymanie. Przełomem było powstanie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) w 1990 roku, co pozwoliło na wyodrębnienie funduszy i zasad dedykowanych wyłącznie producentom rolnym oraz ich rodzinom. Dzisiejszy system, choć oparty na solidnych fundamentach prawnych, wciąż musi mierzyć się z wyzwaniami demograficznymi oraz zmieniającą się strukturą polskiej wsi, gdzie model tradycyjnego gospodarstwa wielopokoleniowego ustępuje miejsca specjalistycznym przedsiębiorstwom rolnym.
Współczesne regulacje prawne, w tym przede wszystkim ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników, definiują szeroki wachlarz wsparcia, w tym mechanizmy pozwalające na łagodniejsze przejście z okresu aktywności zawodowej do czasu odpoczynku emerytalnego. Pytanie o to, jakie są świadczenia przedemerytalne dla rolników, wymaga dogłębnej analizy nie tylko samej terminologii, ale i praktyki stosowania prawa przez organy rentowe. W polskim systemie prawnym pojęcie to jest często utożsamiane z instrumentami oferowanymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jednak rolnicy posiadają własną ścieżkę, która choć różni się od powszechnej, realizuje podobne cele społeczne i ekonomiczne. Zrozumienie tych mechanizmów jest kluczowe dla tysięcy osób, które po dekadach ciężkiej pracy fizycznej na roli szukają stabilizacji finansowej przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.
Pojęcie świadczenia przedemerytalnego w kontekście pracy na roli
Rozważając kwestię tego, jakie są świadczenia przedemerytalne dla rolników, należy przede wszystkim wyjaśnić pewną nieścisłość terminologiczną, która często prowadzi do nieporozumień na linii ubezpieczony a instytucja ubezpieczeniowa. Klasyczne świadczenie przedemerytalne, regulowane ustawą o świadczeniach przedemerytalnych, jest domeną systemu powszechnego i skierowane jest do osób, których stosunek pracy ustał z przyczyn dotyczących zakładu pracy, a które posiadają odpowiedni staż i wiek. Rolnik, będący osobą prowadzącą działalność na własny rachunek, zazwyczaj nie mieści się w tej definicji, chyba że łączył pracę w gospodarstwie z zatrudnieniem poza rolnictwem. Niemniej jednak, w szerokim ujęciu, za świadczenia przedemerytalne w rolnictwie uznaje się wszelkie formy wsparcia finansowego, które pozwalają na wcześniejsze wycofanie się z produkcji rolnej lub stanowią pomost do pełnej emerytury rolniczej.
W praktyce rolnicy poszukują rozwiązań, które pozwolą im na uzyskanie środków do życia w sytuacji, gdy ich stan zdrowia lub sytuacja rodzinna nie pozwala już na efektywne prowadzenie gospodarstwa, a do ustawowego wieku 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn pozostało jeszcze kilka lat. System KRUS przewiduje specyficzne rozwiązania, takie jak renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy, która w wielu przypadkach pełni funkcję de facto świadczenia przedemerytalnego, jeśli niezdolność ta ma charakter trwały i występuje u schyłku kariery zawodowej. Dodatkowo, historycznie istotną rolę odgrywały renty strukturalne, finansowane częściowo z funduszy unijnych, które były bezpośrednią odpowiedzią na potrzebę odmłodzenia struktury demograficznej polskiego rolnictwa i stanowiły klasyczny przykład wsparcia przedemerytalnego dedykowanego wyłącznie tej grupie zawodowej.
Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jako instytucja realizująca wsparcie
Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odgrywa centralną rolę w systemie zabezpieczenia społecznego wsi, pełniąc funkcje nie tylko płatnika świadczeń, ale również organu nadzorczego i prewencyjnego. To właśnie ta instytucja rozstrzyga o prawie do wszelkich benefitów, analizując skomplikowane stany faktyczne dotyczące okresów ubezpieczenia, opłacania składek oraz statusu domownika czy rolnika. Dla osoby zastanawiającej się, jakie są świadczenia przedemerytalne dla rolników, KRUS jest pierwszym źródłem informacji i jedynym miejscem, gdzie można formalnie ubiegać się o przyznanie środków. Specyfika KRUS polega na tym, że system ten jest w dużej mierze dotowany z budżetu państwa, co wynika z niskiej rentowności wielu gospodarstw rolnych i konieczności zapewnienia godnej egzystencji mieszkańcom wsi.
Działalność KRUS w obszarze świadczeń przedemerytalnych i emerytalnych jest ściśle sformalizowana. Każdy wniosek podlega rygorystycznej weryfikacji pod kątem stażu ubezpieczeniowego, który w rolnictwie liczy się inaczej niż w systemie ZUS. Warto podkreślić, że KRUS zarządza również Funduszem Składkowym, z którego finansowane są świadczenia krótkoterminowe, oraz Funduszem Emerytalno-Rentowym. Zrozumienie struktury tej instytucji pozwala rolnikom lepiej przygotować się do procesu ubiegania się o wsparcie, ponieważ dokumentacja wymagana do potwierdzenia pracy na roli przed latami często wymaga odnalezienia starych nakazów płatniczych, wpisów do ewidencji gruntów czy nawet zeznań świadków, co KRUS proceduje zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego.
Ustawowe przesłanki nabycia prawa do emerytury rolniczej
Choć głównym tematem jest wsparcie przedemerytalne, nie sposób pominąć konstrukcji samej emerytury rolniczej, gdyż to ona stanowi punkt docelowy dla wszystkich innych świadczeń. Aby zrozumieć, jakie są świadczenia przedemerytalne dla rolników, trzeba najpierw wiedzieć, do czego one mają prowadzić. Zgodnie z ustawą, emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który osiągnął wiek emerytalny i legitymuje się okresem ubezpieczenia emerytalno-rentowego wynoszącym co najmniej 25 lat. Jest to wymóg kluczowy i często stanowi barierę dla osób, które późno rozpoczęły pracę w rolnictwie lub miały długie przerwy w opłacaniu składek. Staż ten jest fundamentem, na którym buduje się wszelkie roszczenia względem systemu.
Warto zauważyć, że system rolniczy ewoluował w kierunku zrównania wieku emerytalnego z systemem powszechnym, co zamknęło drogę do tzw. wcześniejszych emerytur rolniczych, które funkcjonowały jeszcze kilka lat temu. Dawniej rolnik mógł przejść na emeryturę po osiągnięciu 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, pod warunkiem posiadania 30-letniego stażu pracy i przekazania gospodarstwa. Obecnie te przepisy mają charakter wygasający i dotyczą jedynie osób, które określone warunki spełniły przed końcem 2017 roku. Dla dzisiejszych wnioskodawców poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, jakie są świadczenia przedemerytalne dla rolników, wiąże się więc z koniecznością szukania rozwiązań alternatywnych, takich jak łączenie okresów pracy w różnych systemach czy korzystanie z rent rolniczych.
Specyfika okresów składkowych i nieskładkowych w rolnictwie
Kwestia stażu ubezpieczeniowego w rolnictwie jest znacznie bardziej skomplikowana niż w przypadku pracowników etatowych. Do okresu 25 lat wymaganego do emerytury zalicza się nie tylko lata opłacania składek w KRUS po 1990 roku, ale również okresy prowadzenia gospodarstwa lub pracy w nim przed tą datą, o ile spełnione były ówczesne wymogi ustawowe. Dla wielu starszych rolników oznacza to konieczność dokumentowania pracy w gospodarstwie rodziców po ukończeniu 16. roku życia, co jest uznawane za okres ubezpieczenia. To właśnie te dodatkowe lata często decydują o tym, czy dana osoba uzyska prawo do świadczenia, czy też będzie musiała czekać na osiągnięcie wieku ustawowego bez żadnego wsparcia.
Ponadto system dopuszcza zaliczanie okresów ubezpieczenia w ZUS, jeśli rolnik nie posiada wystarczającego stażu w KRUS, by nabyć prawo do emerytury rolniczej. Jest to niezwykle istotne w kontekście świadczeń przedemerytalnych, ponieważ pozwala na agregację okresów aktywności zawodowej z różnych sektorów gospodarki. Należy jednak pamiętać, że mechanizm ten działa dwukierunkowo i wymaga precyzyjnego wyliczenia, który system będzie właściwy do wypłaty świadczenia końcowego. Rolnicy, którzy przez część życia pracowali w mieście, często stają przed dylematem, jak optymalnie zarządzać swoją historią ubezpieczeniową, by móc skorzystać z przywilejów przedemerytalnych oferowanych przez państwo.
Reforma z 2022 roku i jej wpływ na wcześniejsze zakończenie aktywności zawodowej
Rok 2022 przyniósł przełomową zmianę w przepisach dotyczących emerytur rolniczych, która ma pośredni wpływ na to, jakie są świadczenia przedemerytalne dla rolników. Przez dekady warunkiem wypłaty pełnej emerytury rolniczej w części uzupełniającej było zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, co w praktyce oznaczało konieczność sprzedaży lub przekazania gospodarstwa następcy. Reforma zniosła ten obowiązek, pozwalając rolnikom na pobieranie świadczenia w pełnej wysokości bez konieczności pozbywania się ojcowizny. Choć zmiana ta dotyczy głównie osób w wieku emerytalnym, diametralnie zmienia ona strategię planowania zakończenia aktywności zawodowej.
Dla osób szukających wsparcia przedemerytalnego nowelizacja ta oznacza, że nie muszą już gwałtownie decydować o losie gospodarstwa w momencie ubiegania się o rentę czy inne świadczenia pomostowe. Możliwość zachowania własności ziemi przy jednoczesnym pobieraniu świadczeń z KRUS jest formą bezpieczeństwa socjalnego, która wcześniej była niedostępna. Wpływa to na stabilność ekonomiczną rodzin rolniczych i pozwala na płynniejsze przekazywanie obowiązków młodszym pokoleniom, co było jednym z głównych postulatów środowisk wiejskich przez wiele lat. Reforma ta jest uznawana za jeden z najważniejszych aktów prawnych w obszarze ubezpieczeń społecznych rolników w ostatnim trzydziestoleciu.
Renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy jako forma wsparcia przedemerytalnego
W systemie KRUS renta z tytułu niezdolności do pracy często pełni funkcję zbliżoną do świadczenia przedemerytalnego, zwłaszcza gdy rolnik traci siły do pracy przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Aby ją otrzymać, ubezpieczony musi być trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, a niezdolność ta musi powstać w okresie ubezpieczenia lub w ściśle określonym czasie po jego ustaniu. Wymagany staż ubezpieczeniowy zależy od wieku, w którym powstała niezdolność, i waha się od roku do pięciu lat. Dla osób starszych, które nie mogą już wykonywać ciężkiej pracy fizycznej, a brakuje im lat do emerytury, jest to najczęściej wybierana ścieżka wsparcia.
Decyzja o przyznaniu renty opiera się na orzeczeniu lekarza rzeczoznawcy KRUS lub komisji lekarskiej. Proces ten bywa trudny, gdyż całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie jest definiowana rygorystycznie – rolnik musi być niezdolny do wykonywania jakichkolwiek czynności związanych z prowadzeniem produkcji rolnej. Niemniej jednak, dla wielu mieszkańców wsi jest to jedyna szansa na uzyskanie regularnego dochodu w okresie przedemerytalnym. Renta ta może być przyznana na stałe lub na czas określony, co daje rolnikowi pewną elastyczność w planowaniu przyszłości i ewentualnym powrocie do aktywności, jeśli stan zdrowia na to pozwoli.
Zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej a wypłata świadczenia
Mimo zniesienia obowiązku przekazywania gospodarstwa dla celów emerytalnych, pojęcie zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej wciąż figuruje w przepisach i ma znaczenie w kontekście niektórych form wsparcia. Dla osoby pytającej, jakie są świadczenia przedemerytalne dla rolników, istotne jest zrozumienie, że system odróżnia posiadanie ziemi od jej aktywnego użytkowania. Zaprzestanie działalności następuje wtedy, gdy ani rolnik, ani jego małżonek nie prowadzą już produkcji rolnej, co może być potwierdzone np. umową dzierżawy zawartą na co najmniej 10 lat i zgłoszoną do ewidencji gruntów.
W kontekście świadczeń, które mogą poprzedzać emeryturę, wykazanie zaprzestania działalności bywa warunkiem otrzymania pewnych dodatków lub pełnych kwot świadczeń z innych systemów, jeśli rolnik stara się o nie jako były pracownik. Jest to sytuacja skomplikowana prawnie, wymagająca precyzyjnego rozdzielenia ról społecznych pełnionych przez daną osobę. Warto zaznaczyć, że dla KRUS kluczowe jest, by ubezpieczony nie czerpał już korzyści z aktywnej pracy na roli, co ma być gwarantem, że przyznawane środki publiczne trafiają do osób faktycznie potrzebujących odpoczynku zawodowego.
Możliwości łączenia okresów ubezpieczenia w KRUS i ZUS
Współczesny rynek pracy sprawia, że rzadko kto całe życie zawodowe spędza wyłącznie w jednym systemie ubezpieczeniowym. Rolnicy często podejmują pracę sezonową, zatrudniają się w okolicznych firmach na umowy o pracę lub prowadzą poza rolniczą działalność gospodarczą. W takich przypadkach odpowiedź na pytanie, jakie są świadczenia przedemerytalne dla rolników, staje się jeszcze bardziej złożona. Istnieje możliwość uzyskania świadczenia przedemerytalnego z ZUS przez osobę, która była ubezpieczona w KRUS, o ile bezpośrednio przed rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy była ona objęta ubezpieczeniem powszechnym i spełnia warunki stażowe.
Zaliczanie lat "rolniczych" do stażu w ZUS i odwrotnie jest procesem ściśle uregulowanym. Przy ustalaniu prawa do emerytury z ZUS, okresy pracy w gospodarstwie rolnym mogą zostać uwzględnione jako okresy uzupełniające, jeśli okresy składkowe i nieskładkowe w ZUS są niewystarczające do nabycia prawa do świadczenia. Dla wielu rolników-pracowników jest to kluczowa informacja, która pozwala na wcześniejsze zakończenie pracy zawodowej dzięki "dołożeniu" lat spędzonych na roli do ogólnego stażu pracy. Wymaga to jednak starannego gromadzenia dokumentacji z obu instytucji i często konsultacji z ekspertami ds. ubezpieczeń.
Renta strukturalna jako instrument wspierania wymiany pokoleń na wsi
Choć programy rent strukturalnych są obecnie w fazie wygaszania lub są zastępowane przez inne instrumenty polityki rolnej, nie można o nich zapomnieć przy omawianiu świadczeń przedemerytalnych. Renta strukturalna była klasycznym przykładem świadczenia, które rolnik mógł otrzymać przed wiekiem emerytalnym w zamian za trwałe przekazanie gospodarstwa następcy lub na cele ogólne. Celem tego mechanizmu była poprawa struktury obszarowej gospodarstw oraz przyspieszenie wymiany pokoleniowej na wsi, co miało prowadzić do zwiększenia konkurencyjności polskiego rolnictwa na rynku unijnym.
Osoby, które skorzystały z rent strukturalnych, otrzymywały miesięczne wsparcie finansowe przez okres do 10 lat, jednak nie dłużej niż do osiągnięcia ustawowego wieku emerytalnego. Świadczenie to było finansowane z budżetu państwa oraz środków z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Choć nowe nabory do tego programu nie są już prowadzone w takiej formie jak kiedyś, doświadczenia z jego realizacji wpłynęły na kształt obecnych przepisów emerytalnych. Dla wielu rolników była to najatrakcyjniejsza forma zakończenia pracy, łącząca korzyści finansowe z poczuciem, że warsztat pracy został przekazany w dobre ręce, co w społecznościach wiejskich ma ogromne znaczenie symboliczne.
Procedura składania wniosku o świadczenia przedemerytalne dla rolników
Ubieganie się o jakiekolwiek świadczenie z KRUS wymaga przejścia przez formalną procedurę administracyjną, która rozpoczyna się od złożenia odpowiedniego wniosku. Dokumenty można składać osobiście w placówce terenowej KRUS właściwej dla miejsca zamieszkania, przesłać pocztą lub za pośrednictwem platformy eKRUS. Kluczowe jest, by wniosek był kompletny i zawierał wszelkie niezbędne załączniki, takie jak zaświadczenia o okresach ubezpieczenia, dokumenty potwierdzające posiadanie gospodarstwa czy orzeczenia o stanie zdrowia, jeśli sprawa dotyczy renty.
W procesie tym rolnicy często napotykają na trudności związane z dokumentowaniem pracy sprzed lat. KRUS wymaga bowiem dowodów na opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne rolników (które przed 1990 rokiem miało inną formę) lub dowodów na pracę w charakterze domownika. Warto wiedzieć, że w przypadku braku dokumentów papierowych, instytucja ta dopuszcza dowody z zeznań świadków – zazwyczaj sąsiadów lub osób, które mogą potwierdzić fakt pracy danej osoby na roli w konkretnym okresie. Procedura ta, choć czasochłonna, jest niezbędna do rzetelnego ustalenia praw ubezpieczonego i uniknięcia błędów w wyliczaniu wysokości przyszłego świadczenia.
Wysokość świadczeń i zasady ich waloryzacji w systemie rolniczym
Finansowy wymiar tego, jakie są świadczenia przedemerytalne dla rolników, jest determinowany przez system punktowy i kwotę emerytury podstawowej. Emerytura rolnicza składa się z części składkowej i części uzupełniającej. Część składkowa zależy od lat opłacania składek, natomiast część uzupełniająca stanowi większą część świadczenia i ma za zadanie zapewnienie minimum socjalnego. Wszystkie świadczenia wypłacane przez KRUS podlegają corocznej waloryzacji, która odbywa się zazwyczaj 1 marca. Wskaźnik waloryzacji jest powiązany ze wzrostem cen towarów i usług oraz wzrostem przeciętnego wynagrodzenia, co ma chronić realną wartość wypłacanych środków przed inflacją.
Należy zauważyć, że świadczenia rolnicze są zazwyczaj niższe niż te z systemu powszechnego, co wynika z relatywnie niskich składek płaconych przez rolników. Jednakże system ten oferuje inne korzyści, takie jak dodatki pielęgnacyjne, dodatki dla sierot zupełnych czy specjalne świadczenia dla osób, które ukończyły 100 lat. Dla osoby otrzymującej świadczenie przedemerytalne w formie renty rolniczej, kwota ta jest obliczana według podobnych zasad jak emerytura, co pozwala na pewną przewidywalność budżetu domowego. W ostatnich latach rząd wprowadził również szereg dodatkowych wypłat, jak tzw. trzynasta i czternasta emerytura, które obejmują także emerytów i rencistów rolniczych, znacząco podnosząc ich roczny dochód.
Dokumentowanie stażu pracy na gospodarstwie rolnym dla celów emerytalnych
Jednym z największych wyzwań dla rolników ubiegających się o świadczenia jest rzetelne udokumentowanie historii zawodowej. Staż pracy w rolnictwie obejmuje okresy, za które opłacono składki, ale także okresy pracy przed objęciem rolników obowiązkiem ubezpieczenia. Dla wielu osób urodzonych w latach 50. i 60. XX wieku oznacza to konieczność wykazania, że pracowały w gospodarstwie rodziców po 16. roku życia. W tym celu KRUS akceptuje poświadczenia z urzędów gmin o zameldowaniu, a także odpisy z ksiąg wieczystych czy ewidencji gruntów potwierdzające istnienie gospodarstwa w danym czasie.
W sytuacjach spornych, gdy brakuje oficjalnych rejestrów, rolnik może posiłkować się zeznaniami dwóch świadków. Świadkowie ci powinni być osobami starszymi lub rówieśnikami, którzy w spornym okresie zamieszkiwali w tej samej miejscowości i posiadają bezpośrednią wiedzę o pracy wnioskodawcy. Proces ten wymaga staranności, gdyż KRUS weryfikuje wiarygodność takich oświadczeń. Prawidłowe udokumentowanie stażu jest fundamentem nie tylko dla samej emerytury, ale dla wszelkich świadczeń o charakterze przedemerytalnym, gdyż to właśnie suma lat pracy decyduje o zakwalifikowaniu się do poszczególnych programów wsparcia.
Ograniczenia i zakazy dorabiania do świadczeń przedemerytalnych
Osoby pobierające świadczenia przedemerytalne lub renty z KRUS muszą liczyć się z pewnymi ograniczeniami w zakresie podejmowania dodatkowej pracy zarobkowej. System ubezpieczeń społecznych ma na celu wsparcie osób, które nie mogą już w pełni pracować, dlatego uzyskiwanie wysokich dochodów z innych źródeł może skutkować zawieszeniem lub zmniejszeniem wypłacanego świadczenia. Limity te są powiązane z kwotą przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłaszanego przez Prezesa GUS. Jeśli przychód z dodatkowej pracy przekroczy 70% tej kwoty, świadczenie jest zmniejszane, a po przekroczeniu 130% – całkowicie zawieszane.
Warto jednak zaznaczyć, że rolnik pobierający emeryturę lub rentę może nadal prowadzić działalność rolniczą w ograniczonym zakresie, o ile nie koliduje to z definicją zaprzestania działalności w przypadkach, gdzie jest ono wymagane. Dla wielu osób jest to istotny aspekt, pozwalający na utrzymanie aktywności fizycznej i społecznej na wsi bez ryzyka utraty środków do życia. System jest tak skonstruowany, by promować aktywność, ale jednocześnie zapobiegać nadużyciom polegającym na pobieraniu pełnych świadczeń przy jednoczesnym generowaniu wysokich dochodów z pracy etatowej czy biznesu poza rolniczego.
Perspektywy rozwoju systemu zabezpieczenia społecznego rolników w Polsce
Patrząc w przyszłość, system świadczeń dla rolników będzie musiał ewoluować, by sprostać nowym wyzwaniom społecznym i gospodarczym. Starzenie się populacji wiejskiej oraz postępująca mechanizacja rolnictwa zmieniają zapotrzebowanie na tradycyjne formy wsparcia. Coraz częściej mówi się o potrzebie stworzenia bardziej elastycznych instrumentów przedemerytalnych, które pozwalałyby na stopniowe wycofywanie się z pracy, na wzór systemów zachodnioeuropejskich. Możliwe jest wprowadzenie nowych programów wspierających młodych rolników w przejmowaniu gospodarstw, co naturalnie wiązałoby się z ofertą atrakcyjnych świadczeń pomostowych dla ich rodziców i dziadków.
Kwestia tego, jakie są świadczenia przedemerytalne dla rolników, pozostanie otwarta w kontekście zmieniających się funduszy unijnych i krajowej polityki rolnej. Cyfryzacja usług KRUS, łatwiejszy dostęp do informacji oraz uproszczenie procedur dokumentowania stażu to kierunki, które z pewnością ułatwią rolnikom korzystanie z przysługujących im praw. Niezależnie od zmian politycznych, stabilność i przewidywalność systemu emerytalno-rentowego w rolnictwie jest kluczowa dla bezpieczeństwa żywnościowego kraju, gdyż daje rolnikom pewność, że po latach ciężkiej pracy na rzecz społeczeństwa, państwo zapewni im godne warunki bytowania.