Wchodzenie do lasu w okresie ochronnym jest zazwyczaj w pełni dozwolone, ponieważ w polskim prawie nie istnieje jednoznaczny, odgórny zakaz wstępu do lasów obowiązujący wyłącznie z powodu trwania sezonu ochronnego zwierząt. Dostęp do terenów leśnych jest swobodny przez cały rok, o ile dany obszar nie został objęty prawnym zakazem wstępu wydanym przez odpowiednie organa państwowe lub zarządców terenu.
Ograniczenia w Poruszaniu się po lasach pojawiają się w ściśle określonych sytuacjach prawnych i przyrodniczych. Wstęp do lasu jest zabroniony na obszarach objętych stałym zakazem, takich jak rezerwaty przyrody, uprawy leśne do wysokości czterech metrów czy ostostroje zwierząt. Dodatkowo nadleśniczy może wprowadzić okresowy zakaz wstępu, jeżeli wystąpi zagrożenie pożarowe, uszkodzenie drzewostanu lub prowadzone są prace gospodarcze.
Okres ochronny najczęściej kojarzy się z czasem rozrodu, wykotów oraz wychowywania młodych przez dzikie zwierzęta, który przypada głównie na miesiące wiosenne i wczesnoletnie. W tym czasie przebywanie w lesie wymaga zachowania szczególnej ostrożności, przestrzegania wyznaczonych szlaków oraz bezwzględnego trzymania psów na smyczy. Wstęp jest dopuszczalny, ale sposób korzystania z lasu podlega restrykcyjnym zasadom wynikającym z ustawy o lasach oraz ustawy o ochronie przyrody.
Zasady ogólne wstępu do polskich lasów państwowych
Lasy Państwowe w Polsce są co do zasady udostępniane dla społeczeństwa bezpłatnie i bez konieczności uzyskiwania specjalnych zezwoleń. Podstawą prawną określającą prawa i obowiązki osób przebywających na terenach leśnych jest Ustawy o lasach z dnia 28 września 1991 roku. Przepisy te gwarantują powszechny dostęp do lasów stanowiących własność Skarbu Państwa, dbając jednocześnie o ochronę zasobów przyrodniczych przed zniszczeniem.
Powszechność dostępu do lasu nie oznacza jednak całkowitej dowolności w sposobie korzystania z jego obszaru. Przebywając na terenie leśnym, należy stosować się do określonych norm zachowania, które mają na celu ochronę flory i fauny oraz zapewnienie bezpieczeństwa osobom odwiedzającym. Zrozumienie relacji między wolnością korzystania z przyrody a koniecznością jej ochrony jest kluczowe dla właściwego interpretowania pojęcia okresu ochronnego w lasach.
Główne zasady obowiązujące podczas przebywania w lasach państwowych obejmują:
- Poruszanie się pieszo lub pojazdami nieuprawnionymi wyłącznie po wyznaczonych drogach i szlakach.
- Obowiązek trzymania psów na uwięzi przez cały czas przebywania w lesie.
- Zakaz niszczenia roślinności, grzybów, ściółki leśnej oraz gniazd ptasich.
- Zachowanie ciszy i unikanie płoszenia dziko żyjących zwierząt.
- Zakaz używania ognia poza miejscami do tego wyznaczonymi przez nadleśniczego.
Definicja i cel stosowania okresu ochronnego w przyrodzie
Okres ochronny w koncepcji biologicznej i prawnej to przedział czasu, w którym dziko żyjące gatunki zwierząt objęte są szczególną ochroną przed presją człowieka. Najczęściej pokrywa się on z czasem godowym, okresem ciąży, narodzin oraz pierwszych miesięcy życia młodych osobników. W tym kluczowym dla przetrwania gatunku czasie zwierzęta są niezwykle wrażliwe na stres, płoszenie i zakłócanie ich naturalnego środowiska życia.
Głównym celem stosowania okresów ochronnych jest stworzenie optymalnych warunków dla odnowy populacji dzikich zwierząt oraz ochrona stabilności ekosystemów leśnych. Człowiek obecny w lesie w tym okresie jest postrzegany przez zwierzynę jako potencjalne zagrożenie. Nawet nieumyślne spłoszenie samicy może doprowadzić do porzucenia potomstwa, zniszczenia lęgu lub wycieńczenia zwierząt wywołanego ucieczką przez trudne tereny, co bezpośrednio zagraża ich życiu.
W polskim systemie prawnym pojęcie okresu ochronnego funkcjonuje w dwóch głównych kontekstach. Z jednej strony są to okresy ochronne dla zwierząt łownych, ustalane w prawie łowieckim, określające czas wolny od polowań. Z drugiej strony jest to okres lęgowy ptaków oraz ogólny czas rozrodu zwierzyny, w którym przepisy o ochronie przyrody wprowadzają szczególne zakazy dotyczące niepokojenia i płoszenia gatunków chronionych oraz łownych.
Stałe zakazy wstępu do lasu wynikające z ustawy o lasach
Ustawa o lasach jednoznacznie precyzuje miejsca, w których wstęp ludzi jest całkowicie i stale zabroniony, niezależnie od pory roku czy trwania jakichkolwiek okresów ochronnych. Złamanie tych zakazów stanowi wykroczenie i podlega karze grzywny. Stałe zakazy mają na celu ochronę najbardziej wrażliwych fragmentów lasu, osłonięcie młodych drzewostanów oraz zapewnienie spokoju zwierzętom w ich naturalnych ostojach.
Obszary objęte stałym zakazem wstępu są wyraźnie wyznaczone przepisami i inwestorzy oraz zarządcy lasu mają obowiązek oznaczyć je w terenie, o ile jest to technicznie możliwe. Nieznajomość granic takich obszarów nie zwalnia jednak z odpowiedzialności prawnej. Osoby odwiedzające las powinny samodzielnie potrafić zidentyfikować fragmenty terenu wyłączone z ruchu turystycznego i gospodarczego na podstawie ich charakterystycznych cech.
Miejsca objęte stałym zakazem wstępu do lasu obejmują:
- Uprawy leśne do wysokości czterech metrów.
- Młodniki i drzewostany, w których prowadzone są odnowienia naturalne.
- Ostoje zwierząt objęte specjalną ochroną strefową.
- Uprawy nasienne i drzewa mateczne wyznaczone do pozyskiwania nasion.
- Obszary zagrożone erozją, osuwiskami oraz tereny źródliskowe rzek.
- Poligony wojskowe i obiekty zamknięte zlokalizowane na terenach leśnych.
Okresowe zakazy wstępu do lasu i przesłanki ich wprowadzania
Oprócz stałych zakazów, nadleśniczy ma prawo wprowadzić okresowy zakaz wstępu do lasu na zarządzanym przez siebie terenie. Przepis ten stosowany jest w sytuacjach wyjątkowych, gdy obecność ludzi w lesie zagraża ich bezpieczeństwu lub może doprowadzić do poważnych szkód w środowisku leśnym. Okresowy zakaz wstępu obowiązuje od momentu jego ogłoszenia i opublikowania odpowiedniego zarządzenia.
Wprowadzenie okresowego zakazu wstępu wiąże się ze stanem wyższej konieczności i jest znoszone natychmiast po ustąpieniu przyczyn, które doprowadziły do jego ustanowienia. Informacje o wprowadzeniu takiego zakazu są publikowane na stronach internetowych właściwych nadleśnictw, w prasie lokalnej oraz poprzez umieszczenie tablic ostrzegawczych na granicach objętego nim kompleksu leśnego i przy głównych drogach dojazdowych.
Przesłankami do wprowadzenia okresowego zakazu wstępu do lasu są:
- Duże zagrożenie pożarowe, gdy wilgotność ściółki leśnej mierzona o godzinie 9:00 spada poniżej dziesięciu procent przez kolejne trzy dni.
- Wystąpienie znacznych zniszczeń drzewostanu spowodowanych przez klęski żywiołowe, takie jak huragany, śniegołomy czy masowe pojawy szkodników owadzich.
- Wykonywanie zabiegów gospodarczych, w tym ścinki i zrywki drewna oraz oprysków chemicznych przeciwko szkodnikom.
Wstęp do lasu w okresie lęgowym ptaków
Okres lęgowy ptaków w Polsce przypada na czas od 1 marca do 16 października, przy czym największe nasilenie lęgów wypada w miesiącach wiosennych, od kwietnia do czerwca. W tym czasie przebywanie w lesie jest w pełni legalne, jednak ustawa o ochronie przyrody nakłada na odwiedzających obowiązek unikania działań, które mogłyby niepokoić ptaki w miejscach ich rozrodu i wychowywania młodych.
Podczas spacerów leśnych w okresie lęgowym zabronione jest schodzenie z wyznaczonych ścieżek w gęste zarośla, zakłócanie ciszy oraz dotykanie odnalezionych gniazd, jaj czy piskląt. Ptaki gniazdujące na ziemi, takie jak jarząbek czy ptaki śpiewające, są szczególnie wrażliwe na obecność ludzi i psów. Spłoszony ptak rodzicielski opuszcza gniazdo, co wystawia jaja lub pisklęta na działanie niskich temperatur oraz ataki drapieżników.
Szczególną formą ochrony są strefy ochrony okresowej wokół gniazd rzadkich gatunków ptaków, takich jak bielik, orlik krzykliwy czy bocian czarny. W promieniu kilkuset metrów od gniazda obowiązuje bezwzględny zakaz wstępu dla osób postronnych przez cały okres lęgowy. Strefy te są wyznaczane przez regionalnych dyrektorów ochrony środowiska i nie są oznaczane w terenie tradycyjnymi tablicami, aby nie przyciągać uwagi kłusowników i fotografów.
Okres rozrodu i wykotów ssaków leśnych a obecność ludzi
Wiosna i wczesne lato to okres, w którym większość leśnych ssaków, w tym sarny, jelenie, dziki i dziki, wydaje na świat potomstwo. Młode zwierzęta przez pierwsze tygodnie życia pozostają ukryte w trawach, gęstwinach lub młodnikach, a ich jedyną mechanizmem obronnym przed drapieżnikami jest brak zapachu oraz całkowity bezruch. Wchodzenie w głębokie partie lasu w tym czasie niesie ryzyko przypadkowego natknięcia się na osamotnione młode.
Wielu odwiedzających las popełnia błąd, uznając znalezione samotne sarny czy koźlęta za opuszczone przez matkę. W rzeczywistości samica przebywa w pewnej odległości, aby nie przyciągać uwagi drapieżników i wraca do młodego tylko na czas karmienia. Dotknięcie takiego zwierzęcia przez człowieka pozostawia na nim obcy zapach, co może doprowadzić do odrzucenia potomstwa przez matkę i jego śmierci głodowej.
Wstęp do lasu w okresie wykotów jest dozwolony, ale wymaga zachowania dystansu od gęstych podszytów, trzcinowisk i obszarów podmokłych. Należy kategorycznie unikać zbliżania się do loch z warchlakami, gdyż samica dzika w obronie potomstwa może stać się niezwykle agresywna i zaatakować człowieka. Zachowanie należytej odległości i pozostanie na otwartych drogach gwarantuje bezpieczeństwo zarówno ludziom, jak i dzikim zwierzętom.
Status prawny obszarów chronionych w okresie ochronnym
Obszary chronione, takie jak parki narodowe i rezerwaty przyrody, podlegają znacznie surowszym rygorom prawnym niż standardowe lasy państwowe. Wstęp na te tereny nie jest powszechny i regulują go odrębne zapisy Ustawy o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 roku. Poruszanie się po parkach narodowych i rezerwatach jest dozwolone wyłącznie po wyraźnie wyznaczonych szlakach turystycznych i ścieżkach edukacyjnych.
W okresach ochronnych dyrekcje parków narodowych oraz regionalne dyrekcje ochrony środowiska mają prawo do czasowego lub stałego zamykania określonych szlaków turystycznych. Decyzje takie podejmowane są w celu ochrony zagrożonych gatunków zwierząt w czasie ich rozrodu, tokowisk lub zimowania. Przykładem mogą być tatrzańskie lub karkonoskie szlaki zamykane wiosną ze względu na okres lęgowy cietrzewi lub obecność niedźwiedzi z młodymi.
Złamanie zakazu wstępu na zamknięty szlak w parku narodowym lub rezerwacie przyrody wiąże się z surowymi sankcjami prawnymi i finansowymi. Przechodzenie poza wyznaczonymi trasami w obszarach chronionych jest traktowane jako poważne naruszenie przepisów o ochronie przyrody. Przed planowaną wyprawą w takie rejony należy zawsze sprawdzić aktualne komunikaty turystyczne wydawane przez dyrekcję danego obszaru chronionego.
Obowiązki właścicieli psów przebywających w lesie
Jedną z najważniejszych regulacji prawnych wpływających na możliwość przebywania w lesie w okresie ochronnym jest bezwzględny nakaz prowadzenia psa na uwięzi. Artykuł 166 Kodeksu wykroczeń jednoznacznie ustala, że puszczanie psa luzem w lesie jest zabronione pod karą grzywny lub nagany. Przepis ten obowiązuje przez cały rok, jednak jego przestrzeganie w okresie rozrodu zwierząt ma fundamentalne znaczenie.
Pies, nawet mały lub zazwyczaj łagodny, budzi w dzikich zwierzętach silny stres i uruchamia u nich odruch ucieczki. Pies puszczony wolno może łatwo odnaleźć ukryte w trawie młode sarny, zające lub gniazda ptaków, doprowadzając do ich ranię ze skutkiem śmiertelnym lub spłoszenia rodziców. Pogoń psa za ciężarną samicą lub wycieńczonym zwierzęciem w okresie zimowo-wiosennym często kończy się śmiercią ściganej zwierzyny z powodu wycieńczenia.
Wyjątki od nakazu prowadzenia psa na smyczy w lesie są niezwykle rzadkie i precyzyjnie określone przez prawo. Dotyczą one wyłącznie:
- Psów myśliwskich biorących udział w legalnych polowaniach lub szkoleniach organizowanych przez Polski Związek Łowiecki.
- Psów służbowych używanych przez Policję, Straż Graniczną lub Służbę Leśną podczas wykonywania zadań służbowych.
- Psów ratowniczych biorących udział w akcjach poszukiwawczych pod nadzorem uprawnionych służb.
Grzybobranie i zbiór owoców runa leśnego w okresie ochronnym
Zbiór płodów runa leśnego, takich jak grzyby, jagody czy maliny, jest w polskich lasach państwowych całkowicie legalny i darmowy. Ustawa o lasach zezwala na pozyskiwanie owoców i grzybów na własne potrzeby, bez względu na porę roku. Przebywanie w lesie w celu grzybobrania czy zbioru owoców nie wymaga żadnych specjalnych pozwoleń, o ile odbywa się na obszarach udostępnionych do ruchu.
Zbieranie runa leśnego musi jednak odbywać się z zachowaniem zasad ochrony przyrody. Nie wolno niszczyć grzybów trujących ani niejadalnych, niszczyć grzybni czy stosować narzędzi uszkadzających krzewinki jagód, takich jak tak zwane grzebienie czy maszynki do zbierania jagód. Niewłaściwy zbiór owoców runa powoduje dewastację siedlisk leśnych i pozbawia dzikie zwierzęta naturalnego źródła pożywienia w kluczowych okresach roku.
Ograniczenia w grzybobraniu wynikają z zakazów wstępu na określone obszary leśne. Zbieranie grzybów i owoców jest całkowicie zabronione w rezerwatach przyrody, parkach narodowych, na terenie upraw leśnych do czterech metrów wysokości oraz w strefach ochronnych zwierząt. Osoby zbierające płody leśne muszą uważać, aby w poszukiwaniu grzybów nie wkraczać w głębokie ostroje zwierzyny w czasie trwania okresu ochronnego.
Gospodarka łowiecka i okresy ochronne zwierzyny
Gospodarka łowiecka w Polsce opiera się na przepisach Ustawy Prawo łowieckie z dnia 13 października 1995 roku. Ustawa ta definiuje zasady ochrony, hodowli i pozyskiwania zwierząt łownych. Przepisy wykonawcze do ustawy określają szczegółowe okresy polowań oraz okresy ochronne dla poszczególnych gatunków zwierzyny. W czasie trwania okresu ochronnego danego gatunku polowanie na niego jest bezwzględnie zabronione.
Okresy ochronne w łowiectwie są ustalone w taki sposób, aby umożliwić zwierzętom spokojny rozród, wychów młodych oraz przetrwanie trudnych warunków zimowych. Przykładem jest sarna, na którą samice i młode można polować tylko w ściśle określonych miesiącach jesienno-zimowych, podczas gdy wiosną i latem podlegają pełnej ochronie. Trwanie okresu ochronnego dla zwierząt łownych nie oznacza jednak automatycznego zakazu wstępu dla spacerowiczów i turystów.
Dla osób postronnych istotną informacją są terminy polowań zbiorowych, które odbywają się głównie w okresie jesienno-zimowym. Dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego ma obowiązek poinformować właściwego wójta, burmistrza lub prezydenta miasta o planowanych terminach polowań zbiorowych z wyprzedzeniem. Informacje te są podawane do publicznej wiadomości, a obszar, na którym odbywa się polowanie, powinien być oznaczony tymczasowymi tablicami ostrzegawczymi.
Zagrożenie pożarowe jako podstawa zamknięcia lasu
Sprawa bezpieczeństwa pożarowego jest jednym z najważniejszych czynników decydujących o możliwości przebywania w lesie. W okresie wiosennym i letnim, gdy występują długotrwałe susze i wysokie temperatury, zagrożenie pożarowe w lasach drastycznie rośnie. Wilgotność ściółki leśnej może spaść do poziomu, w którym nawet najmniejsza iskra jest w stanie wywołać katastrofalny w skutkach pożar.
Monitoring zagrożenia pożarowego w lasach państwowych jest prowadzony codziennie od wiosny do jesieni w wyznaczonych strefach prognostycznych. Stopień zagrożenia określany jest w czterostopniowej skali, od stopnia zerowego oznaczającego brak zagrożenia, po stopień trzeci oznaczający zagrożenie katastrofalne. Analiza wilgotności ściółki odbywa się rano i po południu, a wyniki decydują o podejmowaniu działań prewencyjnych.
Regulacje dotyczące zamknięcia lasu z powodu suszy obejmują następujące zasady:
- Kiedy wilgotność ściółki leśnej mierzona o godzinie 9:00 jest niższa niż dziesięć procent przez co najmniej trzy dni z kolei, nadleśniczy ma obowiązek wprowadzić okresowy zakaz wstępu do lasu.
- Zakaz obowiązuje na całym obszarze nadleśnictwa lub w wyznaczonych, najbardziej zagrożonych leśnictwach.
- Na granicach obszaru objętego zakazem ustawia się tablice informacyjne z napisem Stój. Zakaz wstępu do lasu pod karą grzywny.
- Zakaz zostaje odwołany natychmiast, gdy wilgotność ściółki wzrośnie i utrzyma się powyżej bezpiecznego poziomu.
Prace leśne i gospodarcze a bezpieczeństwo odwiedzających
Lasy Państwowe prowadzą planową gospodarkę leśną, która obejmuje pozyskiwanie drewna, sadzenie nowych drzewostanów oraz prace pielęgnacyjne. Wykonywanie prac leśnych, zwłaszcza ścinki i zrywki drewna przy użyciu ciężkiego sprzętu i pilarek, stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi znajdujących się w pobliżu. Z tego powodu tereny, na których prowadzone są ścinki, są czasowo wyłączane z ruchu turystycznego.
Miejsca prowadzenia prac leśnych są wyraźnie oznaczane przez leśników tablicami ostrzegawczymi umieszczanymi na drogach dojazdowych i ścieżkach prowadzących do rejonu wycinki. Tablice te zawierają zazwyczaj informacje o zakazie wstępu oraz przyczynie jego wprowadzenia. Zignorowanie takiego zakazu i wejście w rejon ścinki drzew stwarza ryzyko przygniecenia przez spadające konary lub pnie, a także potrącenia przez maszyny leśne.
Czasowe zakazy wstępu wprowadzane są również na czas chemicznego oprysku drzewostanów. Zabiegi te stosuje się w sytuacjach masowego pojawienia się szkodliwych owadów, które grożą zniszczeniem całych kompleksów leśnych. Środki chemiczne używane do oprysków mogą być szkodliwe dla zdrowia ludzi i zwierząt domowych, dlatego na obszarach objętych zabiegiem obowiązuje bezwzględny zakaz wstępu, zbierania grzybów i owoców leśnych przez określony czas karencji.
Poruszanie się pojazdami mechanicznymi w lesie
Wjazd pojazdami mechanicznymi, takimi jak samochody, motocykle czy quady, do lasu jest co do zasady zabroniony przez cały rok, niezależnie od trwania okresów ochronnych. Zgodnie z art. 29 Ustawy o lasach ruch pojazdem silnikowym, zaprzęgowym i motorowerem w lesie dozwolony jest jedynie drogami publicznymi, natomiast drogami leśnymi tylko wtedy, gdy są one wyraźnie oznakowane wskazówkami dopuszczającymi taki ruch.
Nieznajomość statusu drogi leśnej nie zwalnia kierowcy z odpowiedzialności. Droga leśna nie musi być zamknij szlabanem ani posiadać znaku zakazu wjazdu, aby wjazd na nią był nielegalny. Brak szlabanu lub znaku zakazu nie oznacza, że droga jest udostępniona do ruchu publicznego. Dopuszczenie drogi leśnej do ruchu kołowego wymaga postawienia drogowych znaków informacyjnych wskazujących na możliwość poruszania się po niej pojazdami.
Zasady parkowania pojazdów w obszarach leśnych precyzują, że:
- Postój pojazdów na terenie lasu jest dozwolony wyłącznie w miejscach oznakowanych jako parkingi leśne lub miejsca postoju pojazdów.
- Zabronione jest zastawianie wjazdów na drogi leśne, które pełnią rolę dojazdów pożarowych dla służb ratunkowych.
- Poruszanie się pojazdami poza drogami publicznymi w lesie stanowi wykroczenie zagrożone wysokim mandatem karnym.
- Wyjątki od zakazu dotyczą właścicieli lasów prywatnych na ich terenie oraz służb leśnych i ratunkowych podczas wykonywania obowiązków.
Konsekwencje prawne i mandaty za złamanie zakazów
Naruszenie przepisów dotyczących wstępu do lasu i zachowania się na jego terenie niesie ze sobą konsekwencje prawne wyrażone w Kodeksie wykroczeń. Służbami uprawnionymi do nakładania mandatów karnych na terenie lasów państwowych są Straż Leśna, Państwowa Straż Łowiecka, Państwowa Straż Rybacka, Służba Parków Narodowych oraz Policja. Strażnicy leśni posiadają szerokie uprawnienia, w tym prawo do legitymowania osób, zatrzymywania pojazdów i nakładania grzywien.
Wykroczenia najczęściej popełniane przez osoby odwiedzające lasy i wysokość kar:
- Wjazd pojazdem silnikowym na drogę leśną nieudostępnioną do ruchu podlega karze grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego w wysokości od kilkuset do nawet pięciu tysięcy złotych w sprawach kierowanych do sądu.
- Puszczanie psa luzem w lesie podlega karze grzywny albo karze nagany na podstawie artykułu 166 Kodeksu wykroczeń.
- Złamanie stałego lub okresowego zakazu wstępu do lasu sankcjonowane jest mandatem karnym w wysokości do pięciuset złotych.
- Niszczenie grzybów, roślinności, rozpalanie ognia poza miejscami wyznaczonymi czy śmiecenie w lesie wiąże się z grzywnami sięgającymi od kilkuset do kilku tysięcy złotych.
Praktyczne wskazówki dla odwiedzających las w okresie ochronnym
Planując wizytę w lesie w okresie od wiosny do wczesnego lata, należy podjąć odpowiednie kroki, aby przygotować się do spaceru i zminimalizować swój wpływ na środowisko przyrodnicze. Wprowadzenie w życie kilku proste zasady pozwala na bezpieczne i odpowiedzialne korzystanie z walorów przyrodniczych bez stwarzania zagrożenia dla dzikich mieszkańców lasu oraz bez ryzyka narażenia się na odpowiedzialność prawną.
Przed wyjściem do lasu warto sprawdzić aktualne komunikaty wydawane przez lokalne nadleśnictwo lub dyrekcję parku narodowego. Strony internetowe Lasów Państwowych udostępniają interaktywne mapy zakazów wstępu do lasu, na których na bieżąco aktualizowane są informacje o wprowadzonych okresowych zakazach z powodu zagrożenia pożarowego czy prac gospodarczych. Pozwala to uniknąć rozczarowania i konieczności zmiany planów po dotarciu na miejsce.
Podczas przebywania w lesie w okresie ochronnym zaleca się stosowanie następujących zasad:
- Poruszaj się wyłącznie po utwardzonych drogach leśnych, wyznaczonych szlakach turystycznych i ścieżkach dydaktycznych.
- Zawsze trzymaj psa na smyczy, niezależnie od stopnia jego posłuszeństwa i rozmiaru.
- Zachowaj ciszę, unikaj głośnego słuchania muzyki i krzyków, które płoszą zwierzęta.
- Jeśli zauważysz młode zwierzę, nie zbliżaj się do niego, nie dotykaj go i wycofaj się cicho tą samą drogą.
- Zwracaj uwagę na tablice ostrzegawcze i informacyjne ustawione na granicach kompleksów leśnych oraz na skrzyżowaniach dróg.
- Wszystkie przyniesione ze sobą śmieci zabierz z powrotem i wyrzuć do przeznaczonych do tego pojemników poza lasem.