Optymalny termin wystawiania lobelii na balkon
Lobelię należy wystawiać na balkon na stałe w drugiej połowie maja, bezpośrednio po ustąpieniu ryzyka wiosennych przymrozków. Kluczowym wskaźnikiem fizjologicznym jest utrzymywanie się minimalnej temperatury nocnej na poziomie powyżej osiem stopni Celsjusza. Wcześniejsze przeniesienie roślin na zewnątrz jest możliwe wyłącznie w celach hartowania, które przeprowadza się w ciągu dnia od przełomu kwietnia i maja.
Lobelia stroiczka, pochodząca z łagodniejszego klimatu Afryki Południowej, charakteryzuje się brakiem odporności na ujemne temperatury. Nawet krótkotrwały spadek temperatury poniżej zera stopni Celsjusza prowadzi do zamarzania wody w komórkach roślinnych, co powoduje uszkodzenie błon komórkowych i nieodwracalne obumieranie tkanek. Z tego powodu pośpiech w wysadzaniu roślin na balkon jest główną przyczyną niepowodzeń w ich uprawie.
Obserwacja lokalnych komunikatów meteorologicznych stanowi podstawowe narzędzie każdego ogrodnika. W warunkach klimatycznych Europy Środkowej optymalne okno pogodowe dla ciepłolubnych roślin balkonowych przypada zazwyczaj między piętnastym a dwudziestym maja. W tym okresie promieniowanie słoneczne dostarcza już odpowiedniej ilości energii termicznej, a ryzyko wystąpienia arktycznych mas powietrza znacząco spada.
- Utrzymująca się nocna temperatura powietrza powyżej 8-10°C.
- Brak prognozowanych spadków temperatury poniżej 0°C.
- Zakończony proces co najmniej dwutygodniowego hartowania rozsady.
- Ustabilizowane warunki pogodowe bez porywistego wiatru.
Wpływ temperatury powietrza na wzrost lobelii
Temperatura jest głównym czynnikiem regulującym tempo procesów metabolicznych u lobelii stroiczki. W zakresie temperatur od piętnastu do dwudziestu pięciu stopni Celsjusza roślina wykazuje najefektywniejszą fotosyntezę oraz szybki przyrost masy zielonej. Spadek temperatury otoczenia poniżej dziesięciu stopni wywołuje zahamowanie pobierania składników odżywczych, w tym głównie fosforu, co objawia się fioletowieniem liści.
Zjawisko stymulacji wzrostu pod wpływem optymalnej ciepłoty wiąże się ze sprawniejszym transportem asymilatów w tkankach przewodzących. Gdy warunki termiczne są stabilne, lobelia intensywnie rozbudowuje system korzeniowy oraz zawiązuje liczne pąki kwiatowe. Przewlekłe chłody w granicach od dwóch do sześciu stopni prowadzą do uśpienia fizjologicznego, spowalniając rozwój rośliny o kilka tygodni.
Wysokie temperatury przekraczające trzydzieści stopni Celsjusza również negatywnie wpływają na fizjologię lobelii. W warunkach skrajnego upału roślina ogranicza transpirację, co może prowadzić do poparzeń liści i przedwczesnego przekwitania. Zapewnienie umiarkowanych warunków termicznych jest zatem warunkiem koniecznym do zachowania długotrwałej dekoracyjności roślin na balkonie.
Wymagania termiczne lobelii stroiczki
Klasyfikacja botaniczna zalicza lobelię stroiczkę do roślin wrażliwych na chłód, co definiuje jej specyficzne wymagania siedliskowe. Optymalna temperatura dobowa dla tego gatunku wynosi około osiemnastu stopni Celsjusza. Podczas gdy dojrzałe okazy znoszą krótkotrwałe chłody rzędu pięciu stopni bez widocznych uszkodzeń strukturalnych, młoda rozsada wykazuje znacznie wyższy poziom wrażliwości metabolicznej.
Różnice w tolerancji termicznej wynikają ze stopnia zdrewnienia łodyg oraz stopnia zagęszczenia soków komórkowych. Młode siewki zawierają bardzo wysoką proporcję wody w stosunku do suchej masy, co czyni je niezwykle podatnymi na uszkodzenia mrozowe. Zapewnienie roślinie stabilnego środowiska termicznego na początku sezonu stanowi fundament długotrwałego i obfitego kwitnienia.
- Minimalna bezpieczna temperatura nocna: 8°C.
- Optymalny zakres temperatur dla wzrostu: 18-22°C.
- Krytyczna temperatura powodująca uszkodzenia: poniżej 0°C.
- Temperatura hamująca pobieranie fosforu: poniżej 10°C.
Dlaczego wiosenne przymrozki są groźne dla lobelii
Działanie ujemnych temperatur na tkanki roślinne polega na krystalizacji wody zawartej w przestrzeniach międzykomórkowych oraz wewnątrz protoplastów. Powstające kryształki lodu uszkadzają błony komórkowe poprzez ich mechaniczne rozerwanie, co prowadzi do utraty turgoru natychmiast po odmarznięciu. Efektem tego procesu jest więdnięcie, czernienie oraz nieodwracalna martwica liści i delikatnych pędów lobelii.
Uszkodzenia chłodowe nie zawsze objawiają się natychmiastowym obumieraniem całej rośliny. Często dochodzi do cichego uszkodzenia wiązek przewodzących, co zaburza pobieranie wody i soli mineralnych z gleby. W konsekwencji obumierają pąki kwiatowe, a roślina staje się podatna na porażenia przez grzyby chorobotwórcze, takie jak szara pleśń czy zgorzel siewek.
Rośliny porażone przez niskie temperatury tracą zdolność do efektywnej regeneracji bez wsparcia ze strony hodowcy. Nawet jeśli sadzonka przeżyje epizod przymrozku, jej kwitnienie opóźnia się o wiele tygodni. Z tego powodu profilaktyka termiczna i unikanie wczesnego sadzenia są bezporównywalnie skuteczniejsze niż późniejsze próby ratowania uszkodzonych pędów.
Hartowanie sadzonek lobelii przed wystawieniem
Hartowanie rozsady to zabieg agrotechniczny polegający na stopniowym przyzwyczajaniu roślin do zmieniających się warunków mikroklimatycznych środowiska zewnętrznego. Proces ten obejmuje adaptację do niższych temperatur, bezpośredniego promieniowania słonecznego oraz ruchu powietrza. Bez prawidłowego hartowania, delikatne rośliny uprawiane w warunkach domowych doznają szoku termicznego po natychmiastowym przeniesieniu na balkon.
W trakcie hartowania w tkankach roślinnych dochodzi do istotnych zmian anatomicznych i biochemicznych. Grubieje kutykula pokrywająca liście, zwiększa się zawartość suchej masy oraz zagęszczenie soków komórkowych. Modyfikacje te zwiększają odporność mechaniczną roślin na wiatr oraz podnoszą ich tolerancję na wahania temperatury, co gwarantuje lepsze przyjęcie się sadzonek.
Etap pierwszy: wietrzenie pomieszczenia
Wstępny etap adaptacji należy rozpocząć na około dwa do trzech tygodni przed planowanym wysadzeniem roślin na balkon. Polega on na intensywnym wietrzeniu pomieszczenia, w którym znajduje się rozsada. Początkowo okna uchyla się na kilkanaście minut dziennie, stopniowo wydłużając ten czas do kilku godzin, unikając jednak bezpośrednich, zimnych przeciągów skierowanych na pojemniki.
Wietrzenie obniża wilgotność powietrza wokół siewek i stymuluje ruch łodyg, co prowadzi do ich wzmocnienia. Rośliny stają się bardziej krępe, a ich system korzeniowy zaczyna intensywniej rozwijać się w poszukiwaniu stabilności. Zabieg ten stanowi delikatne przejście od idealnych warunków domowych do trudniejszych warunków zewnętrznych.
Etap drugi: stopniowe wystawianie na zewnątrz
Po tygodniu wietrzenia można przystąpić do wynoszenia pojemników z lobelią na zewnątrz. W pierwszych dniach rośliny umieszcza się w miejscu zacienionym i osłoniętym od wiatru na dwie lub trzy godziny podczas najcieplejszej pory dnia. Czas przebywania na zewnątrz wydłuża się codziennie o dwie godziny, stopniowo eksponując rośliny na bezpośrednie słońce.
Ostatnim krokiem hartowania jest pozostawienie roślin na noc na zewnątrz, jeśli prognoza zapowiada temperaturę powyżej ośmiu stopni Celsjusza. Proces ten kończy adaptację fizjologiczną lobelii i przygotowuje ją do stałego przesadzenia do skrzynek balkonowych. Brak pośpiechu na tym etapie decyduje o sukcesie całej uprawy.
Jak przygotować lobelię do zmiany środowiska
Przygotowanie lobelii do przeniesienia wymaga modyfikacji zabiegów pielęgnacyjnych na kilka dni przed planowaną zmianą stanowiska. Należy ograniczyć nawożenie azotowe, które stymuluje wzrost wiotkich i uwodnionych tkanek. Zamiast tego warto zastosować dawki potasu i fosforu, które wzmacniają ściany komórkowe oraz stymulują rozwój systemu korzeniowego odpowiedzialnego za pobieranie wody.
Równie istotna jest kontrola wilgotności podłoża przed przesadzeniem lub wyniesieniem. Gleba w doniczkach powinna być umiarkowanie wilgotna, ale nie przelana. Przelanie w połączeniu z chłodnym powietrzem stwarza idealne warunki do rozwoju roztoczy oraz patogenów korzeniowych. Z kolei przesuszenie podłoża osłabia turgor roślin, zwiększając ich wrażliwość na operację słoneczną.
Przed samym zabiegiem przesadzania warto dokonać selekcji sadzonek pod kątem zdrowotnym. Wszystkie liście wykazujące objawy żółknięcia, zasychania lub porażenia grzybowego należy usunąć. Taka higiena sanitarna zapobiega przenoszeniu ewentualnych chorób na nowe podłoże w skrzynkach balkonowych i poprawia ogólną kondycję całej kompozycji.
Wybór odpowiedniego stanowiska na balkonie
Lobelia stroiczka preferuje stanowiska słoneczne lub lekko zacienione, gdzie dostęp do światła dziennego wynosi co najmniej sześć godzin. Intensywne nasłonecznienie stymuluje obfite zawiązywanie pąków kwiatowych i zapewnia zwarty pokrój kęp. W miejscach zbyt zacienionych pędy ulegają wyciąganiu, stają się wiotkie, a kwitnienie ulega znacznemu ograniczeniu.
Warto jednak pamiętać, że wystawa południowa podczas upalnych letnich miesięcy może powodować przegrzewanie się podłoża w pojemnikach. Dystrybucja donic na balkonie wschodnim lub zachodnim zapewnia optymalny balans między ilością energii słonecznej a temperaturą korzeni. Odpowiednie usytuowanie roślin minimalizuje stres fizjologiczny i chroni delikatne kwiaty przed przypaleniem.
- Wystawa wschodnia lub zachodnia: optymalne warunki świetlne i termiczne.
- Wystawa południowa: wymaga większych pojemników i częstszego podlewania.
- Wystawa północna: niezalecana ze względu na zbyt małą ilość światła.
- Miejsca zadaszone: ochrona przed ulewnym deszczem i wypłukiwaniem gleby.
Wpływ wiatru i opadów na młode rośliny
Porywisty wiatr stanowi poważne zagrożenie dla młodych pędów lobelii, które wykazują dużą kruchość strukturalną. Silne podmuchy mogą prowadzić do wyłamywania całych gałązek u nasady oraz do szybkiego odwodnienia tkanek na skutek wzmożonej transpiracji. Z tego względu w pierwszych tygodniach na balkonie rośliny wymagają osłoniętych miejsc, na przykład przy ścianie budynku.
Intensywne i długotrwałe opady deszczu również wpływają niekorzystnie na kondycję rozsadzonej lobelii. Ciężkie krople deszczu ubijają delikatne podłoże, uszkadzają kwiaty oraz mogą prowadzić do zalewania systemu korzeniowego. Utrzymująca się wilgoć na liściach przy niskiej temperaturze sprzyja rozprzestrzenianiu się chorób grzybowych, wymagając zapewnienia odpowiedniego drenażu w skrzynkach.
W celu ochrony przed skrajnymi zjawiskami pogodowymi zaleca się stosowanie parawanów lub montowanie skrzynek po wewnętrznej stronie balustrady balkonowej. Takie usytuowanie zmniejsza napór wiatru nawet o połowę i zapobiega bezpośredniemu uderzaniu deszczu. W miarę wzrostu i drewnienia pędów rośliny zyskują wyższą odporność na uszkodzenia mechaniczne.
Ogrodnicza zasada zimnych ogrodników i zimnej Zośki
Tradycyjna zasada fenologiczna nawiązuje do zjawiska klimatycznego napływu zimnych mas powietrza pochodzenia arktycznego w połowie maja. Dni od dwunastego do czternastego maja, zwane zimnymi ogrodnikami, oraz piętnasty maja, określany jako zimna Zośka, wyznaczają statystycznie ostatni termin występowania przymrozków w Polsce. Wobec tego maj stanowi graniczną datę sadzenia roślin delikatnych.
Współczesne obserwacje meteorologiczne potwierdzają, że choć wahania pogody mogą przesuwać się w czasie, to połowa maja pozostaje najbezpieczniejszym momentem na pełną eksploatację ogrodów balkonowych. Wycofanie się przymrozków pozwala na pozostawienie lobelii na zewnątrz również w nocy, co eliminuje konieczność codziennego przenoszenia pojemników do wnętrza mieszkania.
Należy pamiętać, że zmiany klimatyczne wywołują większą niestabilność pogody wczesną wiosną w naszym rejonie. Nawet po piętnastym maja warto śledzić lokalne prognozy długoterminowe pod kątem ewentualnych anomalii pogodowych. Odpowiedzialne podejście do tradycyjnych terminów sadzenia oszczędza ogrodnikowi rozczarowań związanych ze stratą cennych sadzonek.
Co zrobić w przypadku nagłego spadku temperatury
Gdy po wystawieniu lobelii na balkon prognozy pogody zapowiadają niespodziewany spadek temperatury poniżej pięciu stopni Celsjusza, należy podjąć natychmiastowe działania ochronne. Najskuteczniejszym rozwiązaniem jest tymczasowe przeniesienie pojemników i skrzynek balkonowych do chłodnego, jasnego pomieszczenia, takiego jak ganek, garaż z oknem lub nieogrzewana klatka schodowa.
W sytuacji, gdy donice są trwale zamontowane na balustradach i ich transport jest niemożliwy, konieczne staje się zastosowanie osłon izolacyjnych. Do tego celu najlepiej nadaje się biała agrowłóknina zimowa o wysokiej gramaturze lub dedykowane kaptury ochronne. Tkaninę spina się klamrami, dbając o to, aby nie przygnieść delikatnych pędów rośliny.
- Przeniesienie doniczek do pomieszczenia o temperaturze 10-12°C.
- Okrycie roślin podwójną warstwą białej agrowłókniny.
- Zastosowanie kloszy z tworzywa sztucznego dla pojedynczych okazów.
- Unikanie obfitego podlewania bezpośrednio przed przymrozkiem.
Sadzenie lobelii do skrzynek balkonowych
Proces przesadzania lobelii do skrzynek docelowych powinien odbywać się w dzień pochmurny lub w godzinach popołudniowych, co zapobiega więdnięciu rozsad pod wpływem silnego słońca. Sadzonki wyjmuje się z doniczek produkcyjnych z zachowaniem ostrożności, aby nie uszkodzić zbitej bryły korzeniowej. Zaleca się delikatne spulchnienie dolnych korzeni dla stymulacji ich rozrostu.
Gęstość sadzenia ma kluczowe znaczenie dla uzyskania zwartej, ukwieconej kompozycji bez stwarzania ryzyka rozwoju chorób grzybowych. Optymalny rozstaw dla lobelii w skrzynkach balkonowych wynosi od dziesięciu do piętnastego centymetrów między poszczególnymi roślinami. Zbyt gęste posadzenie prowadzi do konkurencji o światło i składniki pokarmowe, osłabiając końcowe kwitnienie.
Po posadzeniu roślin glebę wokół pędów należy umiarkowanie docisnąć, dbając o nieuszkodzenie delikatnych łodyżek. Następnie wykonuje się obfite podlewanie, które pozwala na osadzenie podłoża wokół systemu korzeniowego i wyeliminowanie kieszeni powietrznych. Prawidłowo posadzona lobelia rozpoczyna intensywny wzrost już po kilku dniach od zabiegu.
Dobór podłoża i donic dla lobelii balkonowej
Lobelia wymaga podłoża przepuszczalnego, próchnicznego i umiarkowanie wilgotnego o odczynie lekko kwaśnym do obojętnego, mieszczącym się w zakresie pH pięć i pół do sześć i pół. Standardowa ziemia do roślin balkonowych sprawdza się bardzo dobrze, pod warunkiem pomieszania jej z perlitem lub drobnym keramzytem, co zapobiega zbiciu struktury.
Wybór pojemnika powinien uwzględniać stałą obecność otworów odpływowych w dnie. Lobelia jest niezwykle wrażliwa na zastoiska wodne, które prowadzą do szybkiego gnicia korzeni i obumierania rośliny. Zastosowanie warstwy drenażowej z keramzytu o grubości dwóch centymetrów na dnie donicy stanowi bezwzględny wymóg prawidłowej uprawy w warunkach balkonowych.
Podlewanie lobelii w pierwszych tygodniach na balkonie
Nawadnianie lobelii po przeniesieniu na balkon wymaga dużej precyzji ze względu na zmienne warunki atmosferyczne. W majowe, chłodniejsze dni parowanie wody z podłoża zachodzi wolniej, dlatego ilość dostarczanej wody musi być dostosowana do aktualnej temperatury. Gleba powinna być stale lekko wilgotna, ale nigdy nie ociekająca wodą.
Podlewanie należy wykonywać wcześnie rano lub późnym popołudniem, kierując strumień wody bezpośrednio do podłoża pod rośliną. Należy unikać polewania liści i kwiatów, co ogranicza ryzyko wystąpienia chorób grzybowych oraz oparzeń słonecznych. W czasie letnich upałów konieczne może okazać się dwukrotne podlewanie lobelii w ciągu doby.
- Używanie wody odstanej o temperaturze otoczenia.
- Podlewanie wyłącznie doglebowe bez moczenia korony rośliny.
- Regularne sprawdzanie wilgotności podłoża na głębokości dwóch centymetrów.
- Dostosowanie częstotliwości nawadniania do poziomu nasłonecznienia.
Nawożenie lobelii po przeniesieniu na zewnątrz
Rozpoczęcie dokarmiania lobelii na balkonie powinno nastąpić około dwóch tygodni po posadzeniu roślin do podłoża docelowego. Okres ten pozwala systemowi korzeniowemu na regenerację oraz podjęcie aktywnego pobierania wody. Wczesne nawożenie nieukorzenionych sadzonek może prowadzić do uszkodzenia delikatnych włośników korzeniowych przez zasolenie gleby.
W fazie intensywnego wzrostu i kwitnienia stosuje się nawozy płynne dedykowane roślinom kwitnącym, bogate w potas oraz mikroelementy. Preparaty aplikuje się wraz z podlewaniem co siedem do dziesięciu dni, stosując dawki zalecane przez producenta. Zrównoważone nawożenie zapewnia ciągłe zawiązywanie nowych pąków aż do pierwszych jesiennych przymrozków.
Należy unikać stosowania nawozów o wysokiej zawartości azotu w późniejszych fazach rozwoju. Nadmiar tego pierwiastka prowadzi do nadmiernego rozwoju liści kosztem pąków kwiatowych oraz osłabia odporność rośliny na choroby grzybowe. Precyzyjne dozowanie składników pokarmowych gwarantuje wybarwienie kwiatów i zdrowy wygląd kęp.
Rozpoznawanie objawów uszkodzeń chłodowych u lobelii
Wczesna diagnoza uszkodzeń wywołanych niską temperaturą pozwala na szybkie podjęcie działań ratunkowych. Najczęstszym symptomem nieadaptacji termicznej jest zmiana barwy liści na odcień purpurowy lub fioletowy, co świadczy o zaburzeniu syntezy chlorofilu i problemach z pobieraniem fosforu. Zjawisko to często ustępuje samoistnie po ponownym ociepleniu otoczenia.
Poważniejszym objawem jest utrata turgoru, objawiająca się wiotczeniem pędów mimo wilgotnego podłoża, oraz pojawienie się wodnistych, plamistych zmian na blaszkach liściowych. W przypadku wystąpienia martwicy tkanek, uszkodzone pędy należy ostrożnie wyciąć zdezynfekowanym narzędziem, a całą roślinę opryskać biostymulatorem w celu przyspieszenia regeneracji.
Przycinanie i pielęgnacja stymulująca kwitnienie
Przycinanie jest kluczowym zabiegiem pielęgnacyjnym, który wpływa na zagęszczenie kęp oraz przedłużenie okresu kwitnienia lobelii. Po pierwszej intensywnej fali kwitnienia, przypadającej zazwyczaj na przełom lipca i sierpnia, pędy rośliny zaczynają się wyciągać i zasychać. Skrócenie ich o połowę długości stymuluje wypuszczanie nowych, silnych przyrostów.
Po wykonaniu zabiegu cięcia rośliny wymagają intensywnego podlewania oraz zasilenia nawozem o zwiększonej zawartości azotu i potasu. W ciągu dwóch tygodni lobelia regeneruje się, tworząc zwarte poduchy pokryte nowymi pąkami. Pielęgnacja ta pozwala na cieszenie się walorami dekoracyjnymi rośliny aż do późnej jesieni.
- Przycinanie pędów o 1/2 długości po pierwszej fali kwitnienia.
- Usuwanie zaschniętych kwiatostanów zapobiegające zawiązywaniu nasion.
- Intensywne dokarmianie nawozami wieloskładnikowymi po cięciu.
- Systematyczny przegląd roślin pod kątem obecności szkodników.
Uprawa lobelii z nasion a zakup gotowych sadzonek
Samodzielny wysiew lobelii z nasion rozpoczyna się już w lutym lub marcu w ogrzewanych pomieszczeniach domowych. Proces ten wymaga dużej cierpliwości, stałego doświetlania oraz pikowania bardzo drobnych siewek. Wystawianie własnej rozsady na balkon wymaga dłuższego okresu hartowania ze względu na jej wyższą wrażliwość na czynniki zewnętrzne.
Zakup gotowych sadzonek w centrach ogrodniczych w maju stanowi alternatywę pozwalającą zaoszczędzić czas i miejsce na parapecie. Rośliny oferowane przez profesjonalnych producentów są często już zahartowane i mają dobrze rozbudowany system korzeniowy. Mimo to warto dopytać sprzedawcę o warunki ich dotychczasowego przetrzymywania przed wystawieniem na balkon.
Zastosowanie lobelii w kompozycjach balkonowych
Lobelia stroiczka doskonale sprawdza się jako roślina pierzasta oraz wypełniająca w wielogatunkowych kompozycjach balkonowych. Jej drobne kwiaty w kolorach niebieskim, fioletowym, różowym lub białym wspaniale kontrastują z roślinami o dużych liściach lub wyrazistych kwiatach, takimi jak pelargonie, petunie czy bakopy.
Odmiany zwisające lobelii są idealnym wyborem do wiszących koszy, donic kaskadowych oraz skrzynek montowanych na zewnętrznych balustradach. Tworzą one efektowne, kwitnące girlandy, które malowniczo przewieszają się przez krawędzie pojemników. Prawidłowy dobór terminu wystawienia gwarantuje, że kompozycje te zachowają pełną krasę aż do pierwszych mrozów.
Najczęstsze błędy przy wystawianiu lobelii na balkon
Najczęstszym błędem popełnianym przez początkujących ogrodników jest zbyt wczesne przeniesienie rozsad na balkon bez uprzedniego hartowania. Rośliny wyhodowane w domowych warunkach są delikatne, a nagła zmiana temperatury i poziomu nasłonecznienia wywołuje szok termiczny. Skutkuje to poparzeniami liści, zatrzymaniem wzrostu lub całkowitym obumarciem sadzonek.
Innym powszechnym zaniedbaniem jest ignorowanie drenażu w pojemnikach oraz stosowanie niewłaściwej ziemi. Brak odpływu wody w połączeniu z chłodnymi nocami prowadzi do gnicia korzeni, co objawia się żółknięciem całej rośliny. Unikanie tych podstawowych błędów pozwala na wyhodowanie zdrowych, obficie kwitnących okazów przez cały sezon.
Błędem jest również niedostosowanie częstotliwości podlewania do aktualnej dynamiki wzrostu i pogody. Zbyt obfite nawadnianie podczas chłodnych majowych dni spowalnia rozwój korzeni i ułatwia rozwój chorób. Z kolei zaniedbanie nawadniania w czasie pełnego słońca prowadzi do przesuszenia bryły korzeniowej, z którego roślina długo się regeneruje.